10 Nisan Tarihte Bugün Miladi takvime göre yılın 100. günü.
Olaylar
- 837 - Halley kuyruklu yıldızı, Dünya'nın yakınından geçti.
- 1809 - Beşinci Koalisyon Savaşı başladı.
- 1815 - Endonezya'da Sumbawa adasında Tambora volkanik dağı püskürdü. Dağdan çıkan lavlar, küller ve dumanların doğrudan etkilerinin yanı sıra, açlık ve salgın yaratarak 100 bin kişinin ölümüne sebep oldu.
- 1845 - Türk Polis Teşkilatı kuruldu.
- 1912 - RMS Titanic ilk seferine çıktı.
- 1919 - Meksikalı devrimci lider Emiliano Zapata, Hükûmet güçlerince öldürüldü.
- 1928 - TBMM, Anayasa'nın ikinci maddesini değiştirdi. Söz konusu maddeden, "Türkiye Devleti'nin dini İslam'dır" bölümü çıkarıldı. Milletvekilleri ve Cumhurbaşkanı, yemin ederken "Vallahi" yerine "Namusum üzerine söz veririm" diyecek.
- 1941 - Zagreb'de Hırvatistan Bağımsız Devleti'nin kuruluşu ilân edildi. Ante Paveliç önderliğindeki Ustaşa rejimi, Ortodoks Sırplara karşı soykırım kampanyası başlattı.
- 1950 - Bursa Cezaevi'nde açlık grevine başlayan Nâzım Hikmet, sağlık durumu bozulunca gizlice İstanbul'a getirildi. Şair, açlık grevini erteledi.
- 1956 - Arjantin'de -38.4 dereceyle dünyanın en düşük 5. sıcaklığı seçildi.
- 1972 - İran'da, 7 şiddetinde deprem meydana geldi. Yaklaşık 5000 kişinin öldüğü depremde, Firuzabad ve Cehrom kentlerinde binalar yerle bir oldu.
- 1998 - Kuzey İrlanda'da 29 yıllık savaşı bitiren antlaşma Belfast'ta imzalandı. Antlaşma, 22 Mayısıs'ta referandumla kabul edildi.
- 2010 - Polonya'nın başkenti Varşova'dan Rusya'nın Smolensk kentine giden Rus yapımı Tupolev Tu-154 tipi uçak, havaalanına 1.5 kilometre kala düştü. Uçaktaki 94 kişiden kurtulan olmadı. Uçakta, Polonya Devlet Başkanı Lech Kaczynski ve eşi de bulunuyordu.
- 2016 - Puttingal Tapınağı yangını meydana geldi.
- 2019 - Event Horizon Telescope projesi araştırmacıları, M87 galaksisinin ortasındaki kara deliğin fotoğrafını çekerek dünyada ilk defa bir kara delik görüntüsünü elde etmeyi başardıklarını duyurdu.
Doğumlar
- 401 - II. Theodosius, Doğu Roma İmparatoru (ö. 450)
- 1018 - Nizam-ül Mülk, Büyük Selçuklu Devleti'nin Farsi veziri (ö. 1092)
- 1583 - Hugo Grotius, Hollandalı filozof ve yazar (ö. 1645)
- 1739 - Domenico Cirillo, İtalyan doktor, böcek bilimci ve botanikçi (ö. 1799)
- 1740 - José Basilio da Gama, Brezilyalı yazar (ö. 1795)
- 1755 - Samuel Hahnemann, Alman hekim (ö. 1843)
- 1762 - Giovanni Aldini, İtalyan fizikçi (ö. 1834)
- 1769 - Jean Lannes, Fransız mareşal (ö. 1809)
- 1794 - Matthew C. Perry, Amerikalı deniz subayı (ö. 1858)
- 1826 - Mustafa Celâleddin Paşa, Leh asıllı Osmanlı Paşası (ö. 1876)
- 1827 - Lewis Wallace, Amerikalı asker, devlet adamı ve yazar (Amerikan İç Savaşı'nda Birlik Kuvvetleri generali) (ö. 1905)
- 1844 - Jules de Burlet, Belçikalı siyasetçi (ö. 1897)
- 1847 - Joseph Pulitzer, Amerikalı gazeteci ve yayıncı (ö. 1911)
- 1856 - Abdullah Quilliam, İngiltere'deki ilk İslam merkezinin ve caminin kurucusu (ö. 1932)
- 1859 - Jules Payot, Fransız eğitimci ve pedagog (ö. 1940)
- 1863 - Paul Héroult, Fransız bilim insanı (ö. 1914)
- 1864 - Eugen d'Albert, Alman besteci (ö. 1932)
- 1864 - Michael Mayr, Avusturyalı tarihçi (ö. 1922)
- 1868 - George Arliss, İngiliz aktör (ö. 1946)
- 1873 - Kyösti Kallio, Finlandiya Cumhurbaşkanı (ö. 1940)
- 1876 - Şabtay Levi, Hayfa'nın ilk Yahudi belediye başkanı (ö. 1956)
- 1883 - Bogdan Filov, Bulgar arkeolog, sanat tarihçisi ve politikacı (ö. 1945)
- 1887 - Bernardo Houssay, Arjantinli fizyolog (ö. 1971)
- 1894 - Ben Nicholson, İngiliz soyut ressam (ö. 1982)
- 1908 - Miguel de Molina, İspanyol flamenko şarkıcısı ve aktör (ö. 1993)
- 1910 - Helenio Herrera, Arjantin kökenli Fransız futbolcu ve teknik direktör (ö. 1997)
- 1910 - Hüsamettin Böke, Türk millî futbolcu ve futbol hakemi (ö. 1994)
- 1912 - Boris Kidrič, Sloven partizan, Slovenya Sosyalist Cumhuriyeti'nin ilk başbakanı (ö. 1953)
- 1917 - Robert Burns Woodward, Amerikalı kimyacı ve Nobel Kimya Ödülü sahibi (ö. 1979)
- 1929 - Max von Sydow, İsveçli sinema oyuncusu (ö. 2020)
- 1929 - Sermet Çağan, Türk tiyatro sanatçısı ve gazeteci (ö. 1970)
- 1930 - Semih Sezerli, Türk sinema oyuncusu (ö. 1980)
- 1930 - Spede Pasanen, Fin yazar (ö. 2001)
- 1932 - Ömer Şerif, Lübnan asıllı Mısırlı aktör (ö. 2015)
- 1937 - Bella Ahmadulina, Tatar ve İtalyan kökenli Rus şair (ö. 2010)
- 1940 - Algan Hacaloğlu, Türk siyasetçi
- 1941 - II. Hrisostomos, Kıbrıs Ortodoks Kilisesi Başpiskoposu (ö. 2022)
- 1942 - Hayede, İranlı şarkıcı (ö. 1990)
- 1942 - Ian Callaghan, İngiliz eski millî futbolcu
- 1942 - Erden Kıral, Türk yönetmen ve senarist (ö. 2022)
- 1944 - Tuncer Cücenoğlu, Türk oyun yazarı ve çevirmen (ö. 2019)
- 1947 - Bunny Wailer, Jamaikalı şarkıcı ve söz yazarı (ö. 2021)
- 1951 - Cemil Usta, Türk milli futbolcu (ö. 2003)
- 1952 - Steven Seagal, Amerikalı aktör
- 1953 - Mehmet Gedik, Türk inşaat mühendisi ve siyasetçi (ö. 2011)
- 1954 - Paul Bearer, Amerikalı profesyonel güreş menajeri (ö. 2013)
- 1954 - Atilla Kart, Türk hukukçu ve siyasetçi
- 1954 - Peter MacNicol, Emmy Ödüllü Amerikalı oyuncu
- 1956 - Carol V. Robinson, İngiliz kimyager ve Kraliyet Kimya Derneği Başkanı
- 1957 - Türker Ertürk, Türk asker, eski Deniz Harp Okulu Komutanı, yazar ve siyasetçi
- 1958 - Bob Bell, Renault Formula 1 takımının eski takım direktörü
- 1958 - Babyface, Amerikalı yapımcı, söz yazarı ve şarkıcı
- 1959 - Mona Juul, Birleşmiş Milletler ESCOSOC Başkanı
- 1960 - Steve Bisciotti, Amerikalı iş insanı ve spor yöneticisi
- 1963 - Doris Leuthard, İsviçreli siyasetçi ve avukat
- 1967 - Mete Yarar, Türk asker, güvenlik danışmanı ve yazar
- 1968 - Metin Göktepe, Türk gazeteci ve Evrensel gazetesi yazarı (ö. 1996)
- 1968 - Orlando Jones, Amerikalı oyuncu
- 1970 - Q-Tip, Amerikalı rapçi, yapımcı ve oyuncu
- 1973 - Guillaume Canet, Fransız oyuncu ve yönetmen
- 1973 - Roberto Carlos, Brezilyalı futbolcu
- 1973 - Selahattin Demirtaş, Türk siyasetçi
- 1974 - Helen Jane Long, İngiliz besteci, müzisyen ve piyanist
- 1975 - David Harbour, Amerikalı oyuncu
- 1976 - Yasuaki Kato, Japon eski futbolcu
- 1979 - Rachel Corrie, Amerikalı barış gönüllüsü (ö. 2003)
- 1979 - Sophie Ellis-Bextor, İngiliz şarkıcı, besteci ve model
- 1980 - John Baker, Amerikalı sinema oyuncusu
- 1980 - Charlie Hunnam, İngiliz oyuncu
- 1981 - Başak Daşman, Türk oyuncu
- 1981 - Michael Pitt, Amerikalı oyuncu, model ve müzisyen
- 1981 - Fábio Luís Ramim, Brezilya asıllı Azerbaycan Türkü futbolcu
- 1982 - Ceyhun Fersoy, Türk oyuncu
- 1983 - Jamie Chung, Kore kökenli Amerikalı oyuncu
- 1983 - Bobby Dixon, Amerikalı basketbolcu
- 1984 - Jeremy Barrett, Amerikalı buz patencisi
- 1984 - Mandy Moore, Amerikalı şarkıcı ve sinema oyuncusu
- 1984 - Damien Perquis, Fransa doğumlu Polonyalı eski futbolcu
- 1984 - Gonzalo Javier Rodríguez, Arjantinli millî futbolcu
- 1985 - Barkhad Abdi, 86. Akademi Ödülleri'nde En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Akademi Ödülü'ne aday gösterilen Somalili oyuncu
- 1985 - Jesús Gámez, İspanyol eski futbolcu
- 1986 - Fernando Gago, Arjantinli eski millî futbolcu
- 1986 - Vincent Kompany, Belçikalı eski millî futbolcu
- 1987 - Shay Mitchell, Kanadalı oyuncu
- 1987 - Hayley Westenra, Yeni Zelandalı soprano ve söz yazarı
- 1988 - Haley Joel Osment, Amerikalı oyuncu
- 1989 - Thomas Heurtel, Fransız profesyonel basketbolcu
- 1990 - Andile Jali, Güney Afrikalı futbolcu
- 1990 - Alex Pettyfer, İngiliz oyuncu
- 1991 - Amanda Michalka, Amerikalı oyuncu, bestekâr, müzisyen, piyanist ve şarkıcı
- 1992 - Sadio Mané, Senegalli futbolcu
- 1992 - Daisy Jazz Isobel Ridley, İngiliz aktris
- 1993 - Rune Dahmke, Alman hentbolcu
- 1994 - Emre Uğur Uruç, Türk futbolcu
- 1995 - Sory Kaba, Gineli futbolcu
- 1995 - Shunya Mori, Japon futbolcu
- 1996 - Leonardo Kalil Abdala, Brezilyalı futbolcu
- 1996 - Andreas Christensen, Danimarkalı futbolcu
- 1997 - Claire Wineland, Amerikalı aktivist, hayırsever ve yazar (ö. 2018)
- 2007 - Hollanda Prensesi Ariane, Orange-Nassau Prensesi, Hollanda kralı Willem-Alexander ve Kraliçe Máxima'nın üçüncü ve en küçük kızı
Ölümler
- 1553 - I. Friedrich, Danimarka ve Norveç Kralı (d. 1471)
- 1585 - XIII. Gregorius, Katolik Kilisesi'nin 226. Papası (d. 1502)
- 1919 - Mehmed Kemal, Osmanlı bürokratı (d. 1884)
- 1950 - Fevzi Çakmak, Türk asker ve Türk Kurtuluş Savaşı komutanlarından (d. 1876)
-
Halaskâr · Mareşal
Fevzi Çakmak1311-C.P.7
Fevzi Çakmak, 1946
2. TSK Genelkurmay Başkanı
Görev süresi
3 Ağustos 1921 - 12 Ocak 1944 Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk
İsmet İnönü Başbakan İsmet İnönü
Ali Fethi Okyar
Celal Bayar
Refik Saydam
Şükrü Saracoğlu Yerine geldiği İsmet Paşa Yerine gelen Kâzım Orbay TBMM İcra Vekilleri Heyeti Başkanı Görev süresi
24 Ocak 1921 - 9 Temmuz 1922 TBMM Başkanı Mustafa Kemal Atatürk Yerine geldiği Mustafa Kemal Atatürk Yerine gelen Rauf Orbay TBMM Müdafaa-i Millîye Vekili Görev süresi
3 Mayısıs 1920 - 5 Ağustos 1921 Yerine geldiği Makam oluşturuldu Yerine gelen Refet Bele Türkiye Büyük Millet Meclisi
1, 2 ve 8. Dönem Milletvekili Görev süresi
5 Ağustos 1946 - 24 Mart 1950 Seçim bölgesi 1946 - İstanbul Görev süresi
23 Nisan 1920 - 31 Ekim 1924 Seçim bölgesi 1920 - Kozan
1923 - İstanbul Harbiye Nazırı Görev süresi
3 Şubat 1920 - 5 Nisan 1920 Yerine geldiği Salih Hulusi Paşa Yerine gelen Damat Ferid Paşa Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Reisi Görev süresi
24 Aralık 1918 - 14 Mayısıs 1919 Yerine geldiği Cevat Paşa Yerine gelen Cevat Paşa Kişisel bilgiler Doğum Mustafa Fevzi
12 Ocak 1876
Anadolukavağı, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu Ölüm 10 Nisan 1950 (74 yaşında)
Teşvikiye, Şişli, İstanbul, Türkiye Defin yeri Eyüp Mezarlığı, İstanbul Partisi Demokrat Parti (1946-1948)
Millet Partisi (1948-1950) Evlilik(ler)Fatma Fitnat Çakmak
Çocuk(lar) 2 Bitirdiği okul Mesleği Asker Dini İslam Ödülleri
(e. 1910; ö. 1950)
İmzası
Askerî hizmeti
Takma adı
Kavaklı Fevzi, Müşir, Mareşal
Bağlılığı
Osmanlı İmparatorluğu (1896-1920)
Türkiye (1920-1944)
Hizmet yılları
1896-1944
Rütbesi
Ferik (Osmanlı Ordusu)
Mareşal[a] (Türk Ordusu)
Komutası
2. Tümen, 5. Kolordu, 2. Kafkas Kolordusu, 2. Ordu, 7. Ordu, 1. Ordu Askeri Müfettişliği, Genelkurmay Başkanı
Çatışma/savaşları
- 1910 Arnavut İsyanı
- 1911 Arnavut İsyanı
- Trablusgarp Savaşı
- Balkan Savaşları
- I. Dünya Savaşı
- Türk Kurtuluş Savaşı
18 Ağustos 1927 tarihli Servet-i Fünun dergisinin kapağında Fevzi Paşa.
24 Eylül 1934 tarihli Cumhuriyet gazetesinde Fevzi Çakmak, Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü'yü bir arada gösteren fotoğraf.
Devlet Büyükleri Anıt Mezarlığı'nda Mustafa Fevzi Çakmak'ın kabri.
Mustafa Fevzi Çakmak (12 Ocak 1876, İstanbul - 10 Nisan 1950, İstanbul), Türk asker, siyasetçi ve devlet adamıdır. Türkiye'nin Mustafa Kemal Atatürk'ten sonraki ikinci ve son mareşalidir. İlk Millî Savunma Bakanı, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Cumhuriyet dönemindeki ilk genelkurmay başkanı ve Osmanlı İmparatorluğu'nun 3 Şubat 1920 ile 5 Nisan 1920 tarihleri arasındaki Harbiye Nâzırı'dır.
Yaşamı
Mareşal Fevzi Çakmak, 12 Ocak 1876'da İstanbul Anadolu Kavağı'nda Çakmakoğullarından Topçu Albayı Ali Sırrı ile Hesna Hanım'ın oğlu olarak dünyaya geldi. İlk ve orta öğrenimini Kuleli Askerî Lisesi'nde tamamladıktan sonra 29 Nisan 1893'te Harbiye'ye kaydolarak 28 Ocak 1896'da piyade teğmen rütbesiyle mezun oldu. Akabinde Mekteb-i Erkân-ı Harbiye'ye girerek 25 Aralık 1898'de kurmay yüzbaşı rütbesiyle bitirdi.
Bir süre Erkân-ı Harbiye (Genelkurmay) 4. Şube'de görev yaptıktan sonra 1899'da 3. Ordu'ya bağlı Metroviçe'deki 18. Fırka'nın kurmay heyetinde görevlendirildi. Balkanlar'daki Sırp ve Arnavut çetelere karşı verilen mücadeleye katıldı. Kısa aralıklarla terfi ederek 1907'de miralaylığa (albay) yükseldi. 1908 yılında İkinci Meşrutiyet ilan edildiğinde 35. Fırka Komutanı ve Taşlıca Mutasarrıfıydı. 1910'da Arnavutluk'ta çıkan ayaklanmayı bastırmakla görevlendirilen Kosova Kolordusu'nun kurmay başkanlığına atandı. 1911'de Trablusgarp Savaşı başlayınca Rumeli'nin savunmasıyla görevli Garp (Vardar) Ordusunun kurmay başkanlığına getirildi. Balkan Savaşı (1912-1913) sırasında 21. Yakova Fırka Komutan Vekilliği, 6 Ağustos 1912'de Kosova Kuvay-ı Umumiye Kurmay Başkanlığı ve 29 Ekim 1912'de de Vardar Ordusunda 1. Şube (Harekât Şubesi) Müdürlüğü yaptı. Sırp Cephesi'nde bu görevde bulunan Fevzi Paşa'nın başarılı askerî faaliyetlerine rağmen, Garp vilayetlerinde 10 Mayısıs 1913'ten itibaren Türk hâkimiyeti sona ermiştir.
1913'te 5. Kolordu Komutanlığına atandı. Mart 1915'te rütbesi mirlivalığa (tuğgeneral) yükseltildi.
I. Dünya Savaşı
I. Dünya Savaşı'nda Çanakkale, Kafkas ve Suriye cephelerinde savaştı. 1918'de ferikliğe yükseldi.
Çanakkale Cephesi
Ayrıca bakınız: V. Kolordu (Osmanlı) ve Çanakkale Savaşları
Fevzi Paşa, V. Kolordu Komutanı olarak 6 Ağustos ve 13 Ağustos 1915 tarihindeki muharebelere katılmıştır. Fevzi Paşa'nın komutasındaki XIII. ve XIV. Tümenler muharebeye katılmamış fakat 21 Temmuz'dan itibaren cepheye gelerek, I. Tümen hariç yıpranmış ve yorulmuş eski tümenleri değiştirmişlerdir. Ayrıca İkinci Ordu tümenlerinin bölgeye (Kereviz Dere-Zığın Dere) gelmeleri üzerine VI. ve VII. Tümenler, Saros Grubu'na gönderilmiştir.
Düşman Kirte istikametinde yapacağı taarruzlar doğrultusunda Alçıtepe'yi almayı planlamıştı. Fakat Türk direnişi karşısında amacına ulaşamayan düşman kuvvetleri çok fazla ilerleyememiştir. 6 Ağustos'ta düşmanın taarruz ettiği Arıburnu - Conkbayırı Bölgesine gönderilen VIII. ve IV. Tüm. ile yetinmeyen Vehip Paşa, 9 Ağustos'ta Fevzi Paşa'nın komuta ettiği V. Kolordu Komutanlığına bağlı V. ve XIV. Kolorduların son ihtiyatları olan 41. ve 28. Alayları da bu bölgeye gönderdi. Bölgeye gönderilen bu iki alay Conkbayırı'nın düşmanın eline geçmemesine ve Albay Mustafa Kemal Bey'in 10 Ağustos tarihinde Conkbayırı taarruzuna yardımcı oldu. Mustafa Kemal Bey'in rahatsızlığı nedeniyle 10 Aralık 1915'te Fevzi Paşa 5. Kolordu Komutanlığı kendisinde kalmak üzere, ek görev olarak Anafartalar Grubu Komutan Vekilliğine görevlendirildi (Mustafa Kemal Bey ise 16 Aralık 1915'te cepheden ayrıldı). Bu muharebelerde V. Kolordu Komutanı olarak görev alan Fevzi Bey'in komutasındaki XIII. Tüm. 21 Ekim 1915'te Keşan'a hareket etti. XIV. Tümen ise 12 Ocak 1916'da bölgeden ayrıldı.
Kurtuluş Savaşı
Mondros Mütarekesi imzalandığında sağlık nedenleri sebebiyle İstanbul'da bulunuyordu. 24 Aralık 1918'den 14 Mayısıs 1919'a kadar ferik rütbesiyle Osmanlı Devleti'nin Erkân-ı Harbiye Reisliği (bugünkü Genelkurmay Başkanlığı) görevinde bulundu. 1. Ordu Müfettişliği, Askerî Şûra üyeliği, Ali Rıza Paşa ve Salih Hulusi Paşa hükûmetlerinde Harbiye Nazırlığı (Millî Savunma Bakanı) (Şubat - Nisan 1920) yaptı. Harbiye Nazırlığı sırasında Anadolu'daki millî kurtuluş hareketine silah ve cephane gönderilmesini kolaylaştırıcı bir tutum izledi.
İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından resmen işgalinin (16 Mart 1920) ardından Anadolu'ya geçmeye karar veren Fevzi Paşa, 27 Nisan 1920'de Ankara'ya ulaştı. İstasyonda Mustafa Kemal Paşa tarafından törenle karşılandı. Birinci dönem TBMM'ye Kozan milletvekili olarak katıldı. 26 Mayısıs 1920'de İstanbul Hükûmeti tarafından ulusal hareketin önderlerinden biri olarak rütbesinin kaldırılmasına, nişanlarının geri alınmasına ve idamına karar verildi.
3 Mayısıs 1920'de Millî Müdafaa Vekilliği'ne (Millî Savunma Bakanlığı) getirildi. 24 Ocak 1921'de Mustafa Kemal Paşa'nın İcra Vekilleri Heyeti Reisliği'nden ayrılması üzerine, Millî Müdafaa Vekilliği üzerinde kalmak kaydıyla İcra Vekilleri Heyeti Reisliği'ni (Başbakanlık) de üstlendi. İkinci İnönü Muharebesi'nin zaferle neticelenmesinin ardından 3 Nisan 1921'de rütbesi TBMM kararıyla birinci ferîk-i evvelliğe (korgeneral) yükseltildi. Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Vekili ve Garp Cephesi Kumandanı Mirliva İsmet Paşa'nın cephede olması ve Ankara'ya sürekli gelememesi sebebiyle mevcut görevleri uhdesinde kalmak üzere 3 Ağustos 1921'de Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Vekilliği görevine de getirildi. Sakarya Meydan Muharebesi sırasında Büyük Millet Meclisi Reisi ve Başkumandan Mustafa Kemal Paşa ile birlikte bizzat cephede harekâtı yönetti.
14 Ocak 1922'de Millî Müdafaa vekilliği, 9 Temmuz 1922'de İcra Vekilleri Heyeti Reisliği görevlerinden ayrıldı ve Genelkurmay Başkanı olarak Büyük Taarruz'un askerî planlarını hazırladı. Zaferle sonuçlanan Dumlupınar Meydan Muharebesi'nin (30 Ağustos 1922) ardından 31 Ağustos'ta rütbesi Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'nın tavsiyesi üzerine TBMM tarafından Müşirliğe (Mareşal) terfi ettirildi.
-
18 Ekim 1921: Fevzi Paşa, Mustafa Kemal Paşa, İbrahim Ebilov ve Türkiye'nin hükûmet temsilcileri Azerbaycan'ın Türkiye'deki diplomatik temsilciliğinin resmî açılışında
-
10 Eylül 1922: Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, yanında Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa ve yaveri Salih Bey (Bozok) ile birlikte İzmir'e geliyor
-
18 Ocak 1923: Türk komutanlar Yarımca, Kocaeli vilayetinin ilk karargâhını ziyarette, soldan sağa: Vehbi Bey, Nurettin Paşa, Gazi Mustafa Kemal Paşa, Kâzım Karabekir Paşa, Mareşal Fevzi Paşa, Asım Bey
- 1983 - Şevket Aziz Kansu, Türk akademisyen ve Türk Tarih Kurumu Başkanı (d. 1903)
- 2004 - Sakıp Sabancı, Türk iş insanı (d. 1933)
Sakıp Sabancı
Sakıp Sabancı, 1994
Doğum 7 Nisan 1933Talas, Kayseri, Türkiye Ölüm 10 Nisan 2004 (71 yaşında)
Şişli, İstanbul, Türkiye Ölüm sebebi Böbrek kanseri Defin yeri Zincirlikuyu Mezarlığı, İstanbul Milliyet Türk Diğer ad(lar)ı Sakıp Ağa Vatandaşlık
Türkan Sabancı
(e. 1957; ö. 2004)
Metin Sabancı
Sevil Sabancı Ebeveyn(ler) Hacı Ömer Sabancı
Sadıka Sabancı Akraba(lar) İhsan Sabancı (ağabeyi) (1930-1979)
Hacı Sabancı (1935-1998) (kardeşi)
Şevket Sabancı (1936-2021) (kardeşi)
Erol Sabancı (1938-) (kardeşi)
Özdemir Sabancı (1941-1996) (kardeşi) Ödüller
Sakıp Sabancı (7 Nisan 1933, Kayseri – 10 Nisan 2004, İstanbul), Türk iş insanı, eski Sabancı Holding yönetim kurulu başkanı. 2004 yılında öldüğünde, Amerikan iş dergisi Forbes'in milyarderler listesinde 3,2 milyar dolarlık servetiyle 147. sırayı almıştı. Renkli ve enerjik kişiliği ile de tanınan Sabancı, halka yakın tavırlarıyla Sakıp Ağa lâkabını kazanmıştır.
Hayatı
7 Nisan 1933 tarihinde, pamuk tâciri Hacı Ömer Sabancı (1906-1966) ve Sadıka Sabancı'nın (1910-1988) ikinci çocuğu olarak Kayseri'nin Akçakaya köyünde doğdu. Küçük yaşta Adana'ya göç ettiler. Çocukluğunu Adana'da geçirdi. İlkokulu Adana İsmet İnönü İlköğretim Okulu'nda okudu. 1948 yılında lise öğrenimini yarıda bırakarak Akbank'ta stajyer memur olarak çalışmaya başladı. 1950'de ailesiyle beraber İstanbul Emirgan'da bulunan Atlı Köşk'e taşındı. 1957 yılında teyzesinin kızı Türkan Sabancı ile evlendi. 1966 yılında, babasının vefatı üzerine, Sabancı Holding'in yönetim kurulu başkanlığına getirildi. Annesi ve kardeşleri ile birlikte Hacı Ömer Sabancı Vakfı'nın kurulmasına öncülük etti. Bu vakıf aracılığı ile 1999'da Türkiye'nin ilk vakıf üniversitelerinden biri olan Sabancı Üniversitesi'ni kurdu. Yardımsever ve hayırsever kişiliği ile tanınmıştır. Adana'ya Türkiye'nin en büyük camilerinden birini yaptırdı. Çok sayıda okul ve hastane yaptırdı. Ayrıca 1907 Fenerbahçe Derneği kurucu üyesidir.
Ölümü
Sakıp Sabancı'nın Zincirlikuyu Mezarlığı'nda bulunan kabri
Sakıp Sabancı, böbrek kanseri tedavisi gördüğü Amerikan Hastanesi'nde 10 Nisan 2004 tarihinde sabah 05:55 sularında böbrek tümörünün karaciğere atlaması sebebiyle ölmüştür. 12 Nisan 2004 tarihinde Sabancı Center'da düzenlenen devlet töreninin ardından yaklaşık 100.000 kişinin katıldığı cenaze töreniyle Zincirlikuyu Mezarlığı’nda toprağa verildi.
- 2010 - Maria Kaczyńska, eski Polonya Devlet başkanlarından Lech Kaczyński'nin eşi ve eski Polonya First ladysi (d. 1942)
- 2012 - Erdoğan Arıca, Türk futbolcu ve teknik direktör (d. 1954)
- 2014 - Gül Gülgün, Türk sinema dizi ve tiyatro oyuncusu (d. 1933)
- 2021 - Mehtap Ar, Türk sinema-dizi oyuncusu ve tiyatro sanatçısı (d. 1957)
Özel günler
- Türk Polis Teşkilatı'nın kuruluşu (1845)
Türk Polis Teşkilatı
Emniyet Genel Müdürlüğü kurumsal logosu
Genel bilgiler Kuruluş tarihi 10 Nisan 1845 Türü Genel kolluk kuruluşu Bağlılığı T.C. İçişleri Bakanlığı Adres Ayrancı MahallesiDikmen Caddesi 11
06100 Çankaya, Ankara İstanbul Teşkilatı: Hırka-i Şerif
Adnan Menderes Blv. No:58
34091 Fatih, İstanbul Personel sayısı 352.188 (2023 yıl sonu itibarıyla) Yıllık bütçe ₺554.506.812.000 (2026) Yönetici(ler) Web sitesi egm.gov.tr
Türk Polisleri
Polis Helikopteri
Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM), Emniyet Başkanlığı veya Türk Polis Teşkilatı, ilk kez 10 Nisan 1845 tarihinde kurulan, günümüzde Türkiye'deki tüm il ve ilçelerde örgütlenmiş iç güvenlikten sorumlu devlet teşkilatıdır. Emniyet Genel Müdürlüğü şehirlerde görev yapmakta olup sahillerde Sahil Güvenlik Komutanlığı, kırsallarda ise Jandarma Genel Komutanlığı sorumludur.
Merkez teşkilatı bünyesinde Ana Komuta Kontrol, Strateji Geliştirme, Arşiv, Asayiş, Bilgi İşlem, Dış İlişkiler, Güvenlik, Haberleşme, Havacılık, İdari ve Mali işler, İkmal-Bakım, İnşaat-Emlak, İnterpol, İstihbarat, Kaçakçılık ve Organize suçlarla mücadele, Koruma, Kriminal, Özel Harekât, Personel, Sağlık İşleri, Sivil Savunma, Sosyal Hizmetler, Bando, Teftiş Kurulu, Terörle Mücadele Harekât, Narkotik, Trafik Eğitim ve Araştırma, Trafik ve Denetleme, Yabancılar Hudut İltica Daireleri vardır. Taşra teşkilatını ise, il emniyet müdürlükleri ve ilçe emniyet amirlikleri oluşturur. Genel müdürlük, üst kurum ve yönetim bakımından İçişleri Bakanlığına bağlıdır.
Kurumun yapılanması iki şekilde olmuştur. Birincisi Merkez Teşkilatı ve ikincisi ise Taşra Teşkilatıdır. Merkez Teşkilatı, daire başkanlıkları şeklinde yapılanmıştır. Taşra Teşkilatı ise 81 ilde il emniyet müdürlükleri olarak faaliyet yürütmektedir.
Merkez Teşkilatındaki daire başkanlıklarının bazıları direkt olarak emniyet genel müdürüne bağlı olmak ile birlikte diğerleri ise 5 adet emniyet genel müdür yardımcısına bağlı olarak hizmet vermektedir. Taşra teşkilatında ise illerin başında il emniyet müdürü bulunmakta ve ildeki bütün birimler il emniyet müdürüne bağlı olmaktadır.
Türkiye sınırları içerisinde, belediye teşkilatlanması tamamlanmış olan il, ilçe ve beldelerde güvenlik, Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından sağlanmakta; daha küçük birimlerin ve yapılaşmaya açılmamış alanların güvenliği ise Jandarma Genel Komutanlığı, sahil ve denizlerde ise Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından sağlanmaktadır.
Polis Akademisine bağlı Polis Eğitim Merkezleri (PEM) tarafından, hizmet öncesi eğitiminin tamamı ise Polis Amirleri Eğitimi Merkezi (PAEM), Polis Meslek Yüksekokulu (PMYO), Polis Meslek Eğitim Merkezi (POMEM) isimli eğitim birimleri tarafından verilmektedir. Polis Akademisinde ilk derece amirlik eğitimi veren PAEM mezunları komiser yardımcısı rütbesi ile göreve başlarlar. Meslek içi (Polis Memurları arasından sınavla) PAEM alımlarında eğitim süresi 2 yıldır. Polis Meslek Eğitim Merkezlerinde çeşitli alanlarda lisans eğitimi almış olanlar 8 aylık mesleki eğitim ile polis memuru olarak göreve başlarlar. Polis Meslek Yüksek Okullarında ise eğitim 2 yıllık önlisans seviyesinde olup mezunlar polis memuru rütbesiyle göreve başlamaktadırlar.
Tarihçe
Kulluk Neferi Karakol Bekleyen Yeniçeri
Keçeli Yeniçeri Neferi
Odabaşı Yeniçeri Kışlası Amiri
Kulluk Bayrakdarı Emniyet Amiri
Cellât İdam Hükümlerini İnfaza Memur
Cellât başı Cellâtların Amiri
Subaşı Şehrin İnzibat Amiri
Asesbaşı Yeniçeri Ocağı İnzibat Amiri
Böcek Başı Gizli Polis Amiri
Polis tarihi Türk tarihi ile başlamıştır. Tarih boyunca çeşitli devletler kurmuş olan Türkler kamu düzeni ve güvenliğini ulusal savunma ile birlikte yürütmüşlerdir.
Eski Türklerde polis
Eski Türklerde kamu düzen ve güvenliği işleri subaşılar tarafından belli yasalara uygun olarak yürütülmüştür. Oğuz Han'ın Oğuz Türesi, Cengiz Han'ın Uluğ Yasası, Timur'un Tüzükkatı o devirlerin belli başlı hukuk kuralları örnek olarak gösterilebilir. Bu yasalarda, suçların önlenmesi kadar işlenen suçlarda suçluların yakalanmasına da önem verilmiştir. Eski Türklerde polis teşkilatı bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere askerî teşkilat içinde yer almış ve askerî özellikler göstermiştir.
Osmanlı Devleti'nde polis
1299-1453 dönemi
Osman Bey Karacahisar'ı ele geçirdiği zaman, kentin yönetimini oğlu Orhan Bey'e vermiş ve onun yanına arkadaşı olan Gündüz Alp'i de subaşı olarak tayin etmiştir. Bu kişi bugünkü anlamda ilk polis amiridir. Subaşılar barış döneminde savaş için gerekli olan askerleri disipline etmek ve eğitmekle birlikte, kentin dirlik ve düzenini de sağlamışlardır. Savaş zamanında ise yetiştirdikleri kıtalara komuta etmişlerdir.
Osmanlı'da polis teşkilatı, askerî teşkilat kadrosu içinde yer almış, askerî amirler aynı zamanda polis amiri olarak da görev yapmışlardır. Devlet ve ordu teşkilatı zamanla büyümüş padişahlar bütün yönetsel, askerî ve bunlarla birlikte ülkede kamu düzen ve güvenliğinin sağlanması işlerini, devlet ricali ve halk karşısında kendilerini temsil eden sadrazamlar vasıtasıyla yürütmüşlerdir. Bu nedenle sadrazamlar, bu görevler için özel memurlar, tebdil çuhadarlar kullanmışlardır.
1453-1826 dönemi
Emniyet makamları; Sadrazam, Yeniçeri ağası, Falakacı, Cebecibaşı ve Cebeciler, Kaptanpaşa, Topçubaşı ve Topçular, Bostancıbaşılar, Kadı ve Böcekcibaşından oluşmuştur. En büyük sorumlu olan Yeniçeri Ağası, suç işleyenleri Falakacılara dövdürmüş ve hapsettirmiştir. Falakacılar, Yeniçeri Ağasının emri altında, falaka taşıyan acemi oğlanlardan oluşmuştur.
Cebecibaşı ve Cebeciler; Ayasofya, Kocapaşa ve Ahırkapı taraflarının, Kaptanpaşa; Kasımpaşa ve Galata semtinin, Topçubaşı ve Topçular; Tophane semti ile Beyoğlu'nun, Bostancıbaşı ve Bostancılar; Üsküdar, Eyüp, Kağıthane, Boğaziçi, Kadıköy, Adalar ve Kağıthane, Boğaziçi, Kadıköy, Adalar ve Ayastebanos'un, kamu düzen ve güvenliğini sağlamışlardır. Böcekçibaşılar ise, suçluları izleme ve yakalama işleriyle uğraşmışlardır. Ayrıca Başkent'de sadrazamın, illerde de valilerin emrinde "Baştebdil" adı verilen İstihbarat Şefi çalışmıştır. Bu dönemde "Kadı"lar da polis görevi yapmaya devam etmiş, Sadrazam ve Yeniçeri Ağası'ndan sonra, Adli, İdari ve Yerel Yönetim işleri yanında, İstanbul, Galata, Üsküdar ve Eyüp Kadılıkları, polisiyle işleri, özellikle ahlak zabıtasına ait işlerin yürütülmesinde polis amiri olarak görev yapmışlardır.
Taşrada ise, Kapıkulu ve Eyalet Askerleri iç düzen ve güvenliğin sağlanmasından sorumlu tutulmuş, şehir ve kasabalarda Kollukçular, Yasakçılar, Bekçiler, Edirne Şehri ve çevresinde Bostancı Ocağı, Halep ve çevresinde Çöl Beyleri polis hizmeti görmüşlerdir.
1826 - 1908 Dönemi
10 Nisan 1845'te (12 Rebiülevvel 1261) İstanbul'da "POLİS" adıyla bir teşkilat kurulmuş, yeni kurulan polis teşkilatının görevleri yine aynı tarihte yayınlanan Polis Nizamnamesinde belirtilmiş ve bu durum yabancı elçiliklere de bir yazıyla duyurulmuştur. Bu polis teşkilatı için 12 Messidor an VII (1 Temmuz 1800) tarihli "Paris Emniyet Müdürlüğü Kararnamesi" adlı metin temel alınarak bir kanun hazırlanmıştır.
"Polis" adıyla ilk kez kurulan teşkilata ve yabancı elçiliklere de duyurulan 17 maddelik Polis Nizamnamesi ile getirilen yeniliklere rağmen karışıklıklar tümüyle ortadan kaldırılamamış, Başkentte polis hizmeti Yeniçeri Ağası yerine geçen Serasker, İhtisap Ağası ve Polis adını taşıyan bir teşkilat tarafından yürütülmeye başlanmıştır. Taşrada polis hizmeti ise, sipahiler ve İstanbul'da olduğu gibi memleketin birçok illerinde kurulan Asakir-i Mansure Alaylarına verilmiştir.
1876 yılında Tanzimat ve Islahat hareketleri çerçevesinde Avrupa'daki örneklere göre bir polis teşkilatı kurulmasına birinci meşrutiyetin ilanından sonra oluşan hükûmet programında yer verilmiş ve 1879'da Zaptiye Nezareti kurulmuştur.Zaptiye Nezareti kaldırılarak, yerine Dahiliye Nezaretine bağlı ve memlekete şamil polis işlerinin yürütülmesiyle görevli "Emniyet Umumiye Müdürlüğü" ve İstanbul Vilayetine bağlı bir polis müdüriyeti kurulmuştur.
1908 - 1920 Dönemi
İkinci Meşrutiyet ilanı ile 1908 yılında Fransa ve Almanya'daki polis teşkilatları esas alınarak Osmanlı'daki polis teşkilatının yeniden organize edilmesi kararlaştırılmış ve 22 Temmuz 1909 tarihinde çıkarılan "İstanbul Vilayeti ve Emniyeti Umumiye Müdüriyeti Teşkilatına Dair Kanun" ile 31 Mart İsyanından sonra Zaptiye Nezâreti kaldırılarak, yerine Dahiliye Nezaretine bağlı ve memlekete şamil polis işlerinin yürütülmesiyle görevli "Emniyet Umumiye Müdürlüğü" ve İstanbul Vilayetine bağlı bir polis müdüriyeti kurulmuştur. General Ali Galip Pasiner, Emniyet Umumiye Müdürlüğü'ne 12 Ağustos 1909 tarihinde tayin edilmiştir. Aynı yıl içinde Avrupa memleketlerinin polis işlerine dair bir inceleme seyahati yapmış ve polisin teşkilatının bugünkü esasını oluşturmuştur.
21 Mayısıs 1913 tarihli Polis Nizamnamesi, İkinci Meşrutiyet devrinin koşullarına ve zamanın ihtiyaçlarına göre hazırlanmış ve bu Nizamname ile polisin örgütlenmesi, görev ve yetkileri, personelin dereceleri, sınıfları, mesleğe giriş, yükselme ve diğer tüm özlük işleri, soruşturma, yargılama, istifa, tayin, izin cezalandırma işleri, levazım işleri, polis karakolları ve görevleri, polisin kıyafeti ve davranış biçimleri yeniden düzenlenmiştir.
Kurtuluş Savaşında Polis
Mondros Mütarekesi'nin yapıldığı 1918 tarihinden, Milli Polis Teşkilatının kurulduğu 24 Haziran 1920 tarihine kadar, bütün yurtta Osmanlı Devletinin Polisi olarak hizmet etmiştir. 24 Haziran 1920 tarihinden, İstanbul Polis Müdüriyeti Umumiyesi'nin kaldırıldığı 24 Şubat 1923 tarihine kadar geçen sürede ise polis teşkilatı ikilemiş, birisi merkezi İstanbul'da ve Osmanlı Devletine tabi olarak Türk Kurtuluş Savaşı boyunca ve gittikçe daralmış olan bir bölgede ve yalnızca İstanbul'da, diğeri ise, merkezi Ankara'da hızla genişlemiş olan bir bölgede, İstanbul hariç Misak-ı Milli ile çizilen sınırlar içinde faaliyet göstermiştir.
24 Haziran 1920'de Milli Hükûmetin Emniyeti Umumiye Müdürlüğü kurulmuş, 1 genel müdür, 1 genel müdür yardımcısı ile emniyet, seyrisefer, memurin şubelerinden ve 6 kişilik Teftiş Kurulundan oluşan küçük bir kadro ile çalışmaya başlamıştır.
Ankara'da Millî Hükûmetin Emniye-i Umumiyesi Erzurum Milletvekili Durak Bey tarafından 1920'de teşkilatlandırılmaya başlanmış, aynı yıl içinde A. Naci Bey, 1923 yılında Halit Bey Emniyet Genel Müdürü olarak görev almışlardır.
Yorumlar
Yorum Yap