27 Mayısıs Tarihte Bugün  Miladi takvime göre yılın 147. günü.

Olaylar

• 1703 - Rus Çarı I. Petro, Rus İç Savaşı sırasında Petrograd, Sovyetler Birliği döneminde Leningrad olarak anılan Sankt-Peterburg şehrini kurdu.
• 1915 - Osmanlı Hükümeti tarafından Sevk ve İskan Kanunu kabul edildi.
• 1935 - Türkiye'de hafta tatili, Cuma'dan Pazar'a alındı.
• 1944 - Latin harfleri ile ilk Cumhuriyet altını basıldı.
• 1960 - 27 Mayısıs Darbesi: Türk Silahlı Kuvvetleri yönetime el koydu. Silahlı Kuvvetler adına ülke yönetimini Millî Birlik Komitesi üstlendi.

27 Mayısıs Darbesi Türkiye'de askerî müdahaleler

     

Darbenin, Türkiye'nin ilk hatıra parasına da işlenen sembolü. Sembol; meşale, terazi, bayrak, süngü, kartal ve çıpadan oluşan kompozisyonun üzerine ışık hüzmeleri saçan ay yıldız, altında 27 Mayısıs 1960 tarihi ile defne ve meşe yapraklarından teşkil çelenk, çevresinde ise "Hakimiyet milletindir." cümlesinden oluşmaktadır.

Tarih 27 Mayısıs 1960
(66 yıl, önce) Yer  Türkiye Sebep DP'nin siyasi faaliyet ve kararları, DP'nin son yıllarda izlediği baskıcı siyaset, DP-Ordu ilişkisi, Tahkikat Komisyonu kurulması, gizli komiteler ve Dokuz Subay Olayı, 28-29 Nisan Olayları, ekonomik sorunlar Hedef Demokrat Partiyi devirmek Yöntem Askerî darbe Sonuç

• Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan idam edildi.
• Çok sayıda DP'li hapis cezasına çarptırıldı ve haklarında siyasi yasak getirildi.
• 1961 Türkiye Anayasası çıkarıldı.
• Darbenin gerçekleştirildiği gün 27 Mayısıs Hürriyet ve Anayasa Bayramı ilan edildi.
• 22 Şubat 1962 Ayaklanması yaşandı.
• 20 Mayısıs 1963 Ayaklanması yaşandı.

Taraflar

Millî Birlik Komitesi
Destekleyenler:

• Ordu içerisindeki bazı subaylar, kıta ve birlikler
• Muhalefet
  • Cumhuriyet Halk Partisi içinden bazı milletvekilleri
• DP karşıtı üniversite öğrencileri
  • 28-29 Nisan Olayları, 555K katılımcıları
• DP karşıtı akademisyenler
  • Onar Komisyonu

23. Türkiye Hükûmeti

• Demokrat Parti

Destekleyenler:

• Ordu Komuta Kademesi: Genelkurmay Başkanı ve Kuvvet Komutanları

Öne çıkan kişiler

Cemal Gürsel
Cemal Madanoğlu
Alparslan Türkeş
Fahri Özdilek

Celâl Bayar
Adnan Menderes
Rüştü Erdelhun

Kayıplar

2 asker ve 1 sivil, darbe sabahı dost ateşi veya kaza ile öldü.

Namık Gedik intihar etti.
Yassıada'da 1'i intihar olmak üzere 7 DP'li öldü.
Menderes, Zorlu ve Polatkan idam edildi.

27 Mayısıs Darbesi, 27 Mayısıs 1960 tarihinde yapılan ve Türkiye Cumhuriyeti tarihinde gerçekleşmiş ilk askerî darbe. Ayrıca 27 Mayısıs Askerî Müdahalesi, 27 Mayısıs İhtilali veya 27 Mayısıs Devrimi olarak da anılır. Darbe emir komuta zinciri içinde yapılmamıştır, 37 düşük rütbeli subayın planları ile Tümgeneral Cemal Madanoğlu'nun komutanlığında icra edilmiştir. Kritik mevziler bu subayların ellerindeki asker ve silahlarla önce ordudaki Komuta Kademesinin etkisiz hâle getirilmesi ile ele geçirilmiştir. Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes ve bazı hükûmet üyeleri tutuklanmıştır. 235 general ve 3.500 civarında subay emekliye sevk edilmiş, üniversitede bulunan 147 öğretim üyesi görevden alınmış ve bazı üniversiteler kapatılmıştır. Bununla beraber 520 savcı ve yargıç görevden alınmıştır.

1950 yılında iktidara gelen Demokrat Parti'nin ülkeyi gitgide bir baskı rejimine ve kardeş kavgasına götürdüğü gerekçelerini[14] ileri sürerek Türk Silahlı Kuvvetleri içerisinde bir grup subay, 27 Mayısıs 1960 sabahı ülke yönetimine bütünüyle el koydu. Darbe, Kurmay Albay Alparslan Türkeş'in radyodan okuduğu bildiriyle tüm Türkiye'ye duyuruldu. Darbeyi planlayan ve icra eden 37 düşük rütbeli subay ile Emekli Orgeneral Cemal Gürsel'in oluşturduğu Millî Birlik Komitesi, ülke yönetimini üstlendi. 37 subaydan oluşan Millî Birlik Komitesi bu harekât ile Anayasa ve TBMM'yi feshetti, siyasi faaliyetleri askıya aldı. Cumhurbaşkanı Celâl Bayar, Başbakan Adnan Menderes başta olmak üzere birçok Demokrat Partiliyi tutuklattı. Genelkurmay Başkanı Orgeneral Rüştü Erdelhun, Türk Kurtuluş Savaşı komutanlarından Ali Fuat Cebesoy, Kore gazisi Tahsin Yazıcı ve emekli olduktan sonra DP'den milletvekili seçilen eski Genelkurmay Başkanı Nuri Yamut da tutuklananlar arasındaydı. Bu darbenin daha sonraki yıllarda meydana gelen askerî darbelerden farkı, Türk Silahlı Kuvvetleri emir komuta zinciri içinde yapılmamış olmasıydı. Nitekim dönemin Genelkurmay Başkanı da yönetime el koyan askerî güçler tarafından tutuklanmıştı.

• Orgeneral Cemal Gürsel, Millî Birlik Komitesi'nin başına getirildi. Millî Birlik Komitesi, ilk iş olarak Türkiye Büyük Millet Meclisini ve Hükûmeti feshetti ve her türlü siyasi faaliyeti yasakladı.
• 1960 - Türk Silahlı Kuvvetleri'nin yönetime el koymasının ardından gözaltına alınan eski İçişleri Bakanı Namık Gedik intihar etti. Aynı gün gözaltına alınan 150 kişi Yassıada'ya getirildi.
• 1961 - Anayasa, Kurucu Meclis'te oylamaya katılan 262 üyeden 260'ının oyuyla kabul edildi.
• 1962 - Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi (ÇNAEM) açıldı.
• 1963 - Türkiye'de 27 Mayısıs Hürriyet ve Anayasa Bayramı ilan edildi.
• 1980 - Türkiye'de 12 Eylül 1980 Darbesi'ne Giden Süreç (1979- 12 Eylül 1980): Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkan Yardımcısı Gün Sazak, Ankara'da evinin önünde uğradığı suikast sonucu öldü.
• 1983 - Türkiye'de kürtaj yasağı kalktı. Cumhurbaşkanı Kenan Evren, kadınlara kürtaj hakkı verdi.
• 1992 - Iğdır ve Ardahan il oldu.
• 1995 - Bir grup kadın, Cumartesi günü saat 12:00'de gözaltında kaybolanların bulunması ve sorumluların ortaya çıkarılarak yargılanması talebiyle, İstanbul Galatasaray Lisesi önünde oturdu. Daha sonra Cumartesi Anneleri olarak anılan insan hakları savunucuları, dört yıl boyunca her Cumartesi saat 12:00'de aynı yerde buluştu.
• 2007 - Mehmet Ağar Genel Başkanlığındaki DYP, eski Demokrat Parti'nin adını aldı.
• 2017 - Türkiye Göçmen Antlaşması imzalandı.

Doğumlar

• 1332 - İbni Haldun, Arap düşünür ve tarihçi (ö. 1406)
• 1509 - Pasquale Cicogna, Venedik Cumhuriyeti'nin 88'inci dükası (ö. 1595)
• 1756 - I. Maximilian Joseph, Bavyera Krallığı'nın ilk Hükümdarı (ö. 1825)
• 1882 - Tevfik Sağlam, Türk bilim adamı ve askeri hekim (İstanbul Üniversitesi Rektörlerinden ve Verem Savaş Derneği Başkanlarından) (ö. 1963)
• 1908 - Mazhar Şevket İpşiroğlu, Türk sanat tarihçisi (ö. 1985)
• 1928 - Ayfer Feray, Türk sinema ve tiyatro sanatçısı (ö. 1994)
• 1930 - Güngör Dilmen, Türk oyun yazarı ve dramaturg (ö. 2012)
• 1953 - Emine Şenlikoğlu, Türk araştırmacı ve yazar
• 1960 - Metin Tokat, Türk futbol hakemi
• 1962 - Zeynep Tunuslu, Türk modacı ve gazeteci
• 1963 - Sezgin Tanrıkulu, Türk hukukçu ve siyasetçi
• 1968 - Harun Erdenay, Türk basketbol oyuncusu
• 1974 - Gürkan Uygun, Türk oyuncu
• 1975 - Barış Bağcı, Türk oyuncu
• 1980 - Necip Nemili, Türk oyuncu
• 1981 - Özgür Çevik, Türk oyuncu ve şarkıcı
• 1987 - Bora Hun Paçun, Türk basketbolcu
• 1993 - Faik Samet Güneş, Türk millî voleybolcu

Ölümler

• 366 - Procopius, I. Valentinianus'e karşı imparatorluğunu ilan eden Kilikya yerlisi, Constantinus hanedanı mensubu (d. 326)
• 927 - I. Simeon, Birinci Bulgaristan İmparatorluğu'nun 893-927 yılları arasında hüküm süren çarı. I. Boris'in oğluydu (d. 864)
• 1935 - Ahmet Cevdet Oran, Türk yayıncı, yazar ve gazeteci (d. 1862)
• 1942 - Muhammed Hamdi Yazır, Türk din adamı, tercüman, hattat ve müfessir (d. 1878)
• 1960 - Namık Gedik, Türk siyasetçi (d. 1911)
• 1980 - Gün Sazak, Türk siyasetçi ve Gümrük ve Tekel Bakanı (d. 1932)
• 1989 - Sabite Tur Gülerman, Türk ses sanatçısı (d. 1927)
• 1991 - Temel Cingöz, Türk asker (suikast sonucu) (d. 1941)
• 1996 - Ziya Kayla, Türk bürokrat (d. 1912)
• 2006 - Mübeccel Vardar, Türk tiyatro ve sinema oyuncusu (d. 1960)
• 2010 - Talip Özkan, Türk Halk Müziği sanatçısı (d. 1939)
• 2013 - Nazmiye Demirel, 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in eşi (d. 1928)
• 2014 - Adnan Varınca, Türk natürmort ressam (d. 1918)
• 2018 - Arda Öziri, Türk dizi ve sinema oyuncusu (d. 1978)
• 2023 - Engin Ardıç, Türk gazeteci (d. 1952)