Tarih

6 Haziran 1138

 Raşid, Abbâsî Hâlifesi (d. 1109)

Adanagazetesi.tr 06 Haziran 2026, 17:41 4 görüntülenme
6 Haziran 1138

6 Haziran Tarihte Bugün Miladi takvime göre yılın 157. günü

 

Olaylar

 

Doğumlar

 

Ölümler

  • 913 - Aleksandros, Bizans İmparatoru (d. 866)
  • 1138 - Raşid, Abbâsî Hâlifesi (d. 1109)

  • Râşid (Abbâsî halifesi)

  • Râşid
    الراشد بالله Halife
    Emîrü'l-mü'minîn

    El-Raşid bi'llah'ın anıt mezarı

    30. Abbâsî Halifesi
    Bağdat Abbâsî Halifesi Hüküm süresi 29 Ağustos 1135 - 17 Ağustos 1136 Önce gelen Müsterşid Sonra gelen Muktefî   Doğum 1109
    Bağdat, Irak Ölüm 6 Haziran 1138 (29 yaşında)
    İsfahan, İran Tam adı Ebu Cafer Mansur ibn el-Fadl el-Mustarşid er-Raşid bi'llah Hanedan Abbâsî Hanedanı Babası Müsterşid Dini Sünni İslam

    Râşid veya Ebu Cafer Râşid "Billah" Tam adı Ebu Cafer "Râşid Billah" el-Mansur bin el-Fadhl al-Mustarşid (Arapça: أبو جعفر الراشد بالله المنصور بن الفضل المسترشد ; Abū ja'far ar-râchid bi-llah al-mansūr ben al-fadhl al-mustarchid, (d. 1109 – ö. 6 Haziran 1138) 1135–1136 döneminde hüküm süren Bağdad Abbâsî Hâlifelerinin otuzuncusudur.

    Yaşamı

    Babası halife Mustarşid'in Irak Selçuklu Devleti Sultanı Giyaseddin Mesudile yaptığı savaşı kaybedip hemen sonra bir Haşhaşı fedaisi tarafından öldürülmesi ile Râşid Bağdat'ta Abbâsî halifesi oldu.

    Babası gibi, halifeliği Selçuklu'lara bağlılıktan kurtarmak için çabalara girişti. Raşid, babası bir Haşhaşî tarafından öldürülmesine rağmen, onun ölümüne Sultan Giyaseddin Mesud'un neden olduğunu inanmaktaydı ve babası Mustarşid'in ölümünün öcünü almak da istemekteydi. Bu arada sadece Įrak Selçuklu Sultanı olmakla beraber Abbasi Halifelerini bağımlı olduğu Selçuklu Sultanı olduğu kabul edilen Sultan Giyaseddin Mesud Bağdat'a elçisini göndermiş ve 1050'den itibaren Abbasi Halifesini korumak için Selçuklu sultanına verilmesi görenek haline gelmiş olan yıllık yüksek tazminatın verilmesini de istemek üzere Halife Raşid huzuruna çıkmıştı. Halife Raşid gelen bu Selçuklu elçisini ona hakaret ederek huzurundan kovdu. Sonra da halk kitlelerini kışkırtarak Selçuklu elçilerinin kaldığı konağa halkı hücum ettirip konaktaki malları talan etmelerine sebep oldu. Zengiler hükümdarı olan I. İmadeddin Zengi'in de, Sultan Giyaseddin Mesud'un Dubeys'i öldürüp yerine bir diğer emir ataması nedeni ile Sultan Giyaseddin Mesud'la arası iyi değildi. Halife Raşid bu nedenle Zengiler tarafından desteklenmekte idi.

    Fakat Įrak Selçuklu Sultani Giyaseddin Mesud Halife Raşid'in hareketlerini çok ciddiye almış ve ordusu ile Bağdat'ta yönelmişti. Sultan Giyaseddin Mesud Bağdad'i kuşatmaya aldı. Bağdad nehir ve derin kanalları ile ve yüksek bakımlı surları ile bu kuşatmaya hazırlıklı idi ve karşı koymaya başladı. Ama bir müddet geçtikten sonra halife bu kuşatmadan kurtulamayacağından korkmaya başladı. Bu nedenle Raşid Bağdad'dan gizlice Musul'a Zengilerin idaresine kaçtı.

    Halifenin kaçmasında sonra Bağdad şehri Sultan Giyaseddin Mesud'a teslim oldu. Selçuklu Sultanlarının 1055'ten beridir Bağdad halifeleri üzerindeki üst idareci hükümdar statüsü gene geri getirildi. Şehrin ve ülkenin ileri gelenlerinden bir danışma meclisi toplandı. Sultan Mesud'un isteklerine uyan bu mecliste Raşid'i halifelikten uzaklaştırıldı. Bu meclis kaçan Raşid yerine Bağdad Abbâsî halifesi olarak amcası (yani eski halife Mûstazhir'nın oğlu) Muktafî'yi yeni halife seçti.

    Sabık halife Raşid İsfahan'a kaçtı. Fakat orada 1138'de bir Haşhaşiler fedaisi tarafından öldürüldü.

 

Abbâsîler

الْخِلَافَةُ الْعَبَّاسِيَّة (Arapça)
el-Hilâfetü'l-ʿAbbâsiyye

750-1517

Abbâsîler bayrağı

Siyah Abbasi bayrağı

850 civarında Abbasi Halifeliğinin eyaletleri ve yerleşim yerlerini içeren bir haritası

850 civarında Abbasi Halifeliğinin eyaletleri ve yerleşim yerlerini içeren bir haritası

Tür İmparatorluk Başkent Kufe
(750–762)
Bağdat
(762-836, 892-1258)
Sâmerrâ
(836–892)
Kahire
(1261-1517) Yaygın dil(ler) Klasik Arapça (merkezi yönetim) Resmî din Sünni İslam Hükûmet Irsî hilâfet Halife  

• 750-754

Seffâh (ilk)

• 1242-1258

Müstasım (Bağdat'taki son halife)

• 1261-1262

Müstansır (Kahire'deki ilk halife)

• 1508-1517

III. Mütevekkil (Kahire'deki son halife) Tarihçe  

• Abbâsî İhtilâli

750

• Samarra'da Anarşi

861-870

• Bağdat Kuşatması

1258

• Kahire'nin Osmanlılar tarafından fethi

1517 Para birimi Öncüller Ardıllar Emevîler Dâbûyîler Sâmânîler Saffârîler Sâcoğulları Fâtımîler Ziyârîler Büveyhîler Moğol İmparatorluğu Büveyhîler Memlûk Devleti Hilâfet
Arapça: خِلافة

Ana Halifelikler

Paralel Halifelikler

İlgili Konular

 

Arap devletleri ve hanedanları

Antik Arap Devletleri

Kedar Krallığı 800 BC-300 BC Lihyan Krallığı 600 BC-100 BC Nabatî Krallığı 400 BC-106 AD Kinde Krallığı 200 BC-633 AD Osroene Krallığı 132 BC-244 AD Harakini Krallığı 127 BC-221 AD Emesa Hanedanı 64 BC-300s AD Araba Krallığı 100s-241 AD Tanukhiler 196-1100 AD Gassânîler 220-638 AD Lahmîler 300-602 AD

Arap İmparatorlukları

Râşidîn 632-661 Emevîler 661-750 Abbâsîler 750-1258 Fâtımîler 909-1171

Doğu Hanedanları

Girit Emirliği 824-961 Dülefiler 840-897 Kaysiteler 860-964 Şirvanşahlar 861-1538 Zeydîler 864-928 Hamdânîler 890-1004 Revvâdîler 955-1071 Cerrâhîler 970-1107 Ukayliler 990-1096 Numayriler 990-1081 Mirdasoğulları 1024-1080 Münkızoğulları 1025–1157 Muzaffariler 1314-1393 Maanlar 1517-1697 Şihablar 1697-1842 El-Azm ailesi 1720-1807

Batı Hanedanları

Kurtuba Emirliği 756-929 Muhallabids 771-793 İdrîsîler 788-974 Ağlebîler 800-909 Sicilya Emirliği 831-1091 Endülüs Emevî Devleti 929-1031 Kanziler 1004-1412 Tujibiler 1013-1039 Abbadiler 1023-1091 Hammudiler 1026-1057 Cevheriler 1031-1091 Hudiler 1039-1110 Sumadihiler 1041-1091 Nasriler 1230-1492 Saadiler 1554-1659 Senusiler 1837-1969

Arap Yarımadası

Ziyadiler 819-1138 Yufiriler 847-997 Ukhaidhirler 865-1066 Reşidîler 897-1962 Karmatîler 899-1077 Wajihids 926-965 Mekke Şerifliği 968-1925 Süleyhiler 1047-1138 Süleymaniler 1063-1174 Uyûnîler 1076-1253 Zurayiler 1083-1174 Nabhaniler 1154-1624 Mehdiler 1159-1174 Resûlîler 1229-1454 Usfurids 1253-1320 Jarwanids 1305-1487 Kathiriler 1395-1967 Tahirids 1454-1526 Jabrids 1463-1521 Qasimids 1597-1872 Ya'arubids 1624-1742 Yukarı Yafa 1800-1967 Reşidîler 1836-1921 Qu'aitidiler 1858-1967 Beyhan Emirliği 1903-1967 İdrisiler 1906-1934 Yemen Mütevekkilî Krallığı 1918-1970

Günümüz monarşileri

Alevî (Fas) 1631-günümüz El Kasimi (Resü'l-Hayme) 1727-günümüz El Kasimi (Şârika) 1727-günümüz Suud (Suudi Arabistan) 1744-günümüz El Said (Umman) 1749-günümüz Sabah (Kuveyt) 1752-günümüz Nehyan (Abu Dabi) 1761-günümüz El Nuaim (Ajman) 1810-günümüz Al Mu'alla (Ümmü'l-Kayveyn) 1775-günümüz El Halife (Bahreyn) 1783-günümüz Sani (Katar) 1825-günümüz Al Maktoum (Dubai) 1833-günümüz Al Şarki (Füceyre) 1833-günümüz Hâşimoğulları (Ürdün) 1921-günümüz

 

Abbâsîler (Arapça: العبّاسيّون; el-'Abbāsīyyūn), Emevî Hanedanı'ndan sonra başa gelerek İslam Devleti'nin yönetimini ve halifeliği beş yüzyıldan daha uzun bir süre elinde tutan Müslüman Arap hanedanı.

Tarihçe

Muhammed'in ölümünden (632) sonra, İslam dünyasını Hulefâ-yi Râşidîn denilen dört halife ve ardından da Emevîler (661-750) yönetti. Muâviye'nin ölümünün ardından hakkı olmamasına rağmen oğlu Yezîd hilafeti ele geçirdi. Yezîd'in hilafette hakkı yoktu çünkü babası Muâviye zamanında Hasan ile bir anlaşma yapılmış ve bu anlaşmada hilafetin saltanata dönüştürülmemesi kararlaştırılmıştı. Aynı zamanda sahabe olan babası Muâviye, oğlunun anlaşMayısı bozmamasını vasiyet etmişti. Ancak, Yezîd anlaşmaya uymayarak babası ölünce hilafeti ele geçirdi ve böylece hilafet saltanata dönüşmüş oldu. Emevîler'in iktidarı Muhammed'in amcası Abbas bin Abdülmuttalib'in soyundan gelen Abbâsîlerin, Emevî yönetimine karşı Abbâsî İhtilâli adı verilen ayaklanma ile 750'de halifeliği ve iktidarı ele geçirmesiyle son buldu. Bu tarihten itibaren Abbâsîler 1258'e kadar İslam dünyasının büyük bölümüne egemen oldular.

İlk Abbâsî halifesi Ebu'l-Abbas Seffâh (750-754) idi. 754'te kardeşi Mansûr (754-775) onun yerine geçti. Bu iki halife döneminde orduda Türk ve İran kökenliler önemli görevler üstlendiler. Mansur, 762'de başkenti Şam'dan Bağdat'a taşıdı. Mansur'dan sonra sıra ile Mehdî (775-785) ve Hâdî (785-786) halife oldular. Abbâsî Devleti Mansur'un torunu Harun Reşid (786-809) döneminde en geniş sınırlarına ulaştı. Harun Reşid, Binbir Gece Masalları'na konu olan görkemli saltanatını Bermekîler'e borçluydu. Bu aileden Yahya Bermekî ve iki oğlu, vezir olarak Abbâsî Devleti'ni 17 yıl boyunca fiilen yönettiler.

Harun Reşid'in oğulları Emîn (809-813), Memûn (813-833) ve Mutasım (833-842) babalarının politikalarını sürdürdüler. Annesi Harun Reşid'in Türk asıllı bir cariyesinden olan Mutasım Türklerden özel bir askerî güç kurmuş ve Türkleri yönetimde önemli görevlere getirmiştir. Daha sonra bu askerî gücün Bağdat'taki varlığı bazı huzursuzluklara neden olduğundan Samarra adıyla yeni bir kent kurdurarak devlet merkezini oraya taşıdı. 838 yılında Mutasım Bizans'ın Anadolu topraklarına bir sefer düzenlemiş ve ordusunun bir kolu Bizans imparatoru Theofilos ve ordusunu Dazimon Muharebesi adı verilen bir çarpışmada büyük bir yenilgiye uğratmış, Bizans'ın ikinci büyük kenti Amorium'u kuşatıp eline geçirmiş ve Abbâsî orduları İznik kentinin yakınlarına kadar ilerlemiştir.

Yerine geçen oğlu Vâsik (842-847) döneminde Türk emirleri askerî işlerin yanı sıra yönetimde daha etkili oldular. Vâsık'ın ölümünden sonra Abbâsî Devleti parçalanma sürecine girdi. Zaman içerisinde Abbâsî toprakları üzerinde Büveyhîler, Tâhirîler, Samânîler, Şirvânîler, Saffârîler, Hamdânîler, Mervânîler, Mirdâsîler, Ukâyliler, Zengîler, Karahanlılar, Tolunoğulları, İhşîdîler, İdrîsîler, Murâbıtlar, Muvahhidler, Hafsîler, Ağlebîler, Fâtımîler ve Karmatîler gibi bağımsız devlet ve beylikler kuruldu.

İran'da hüküm süren Büveyhîler, 945'te Bağdat'a egemen oldular. Bundan sonra Abbâsî halifeleri Büveyhîler'in izniyle başta kalabildiler. Halife Kâim'in (1031-1075) çağrısı üzerine Büyük Selçuklu Devleti hükümdarı Tuğrul, 1031 yılında Büveyhîler'i Bağdat'tan çıkardı ve Abbâsîlere yeniden saygınlık kazandırdı.(Bkz. Bağdat Seferi)

Harun Reşid'in Şarlman'ın elçilerini kabul etmesi

Abbâsîler Dönemi'nden bir Kur'an sayfası. Sayfada Hac suresinden bazı ayetler bulunmaktadır.

Abbâsîler bu tarihten sonra hiçbir zaman eski askerî güçlerine ulaşamadılar ve Müstazhir dönemindeki Haçlı Seferleri'ne karşı başarılı olamadılar. Büyük Selçuklu Devleti'nin parçalanmasıyla birlikte Abbâsîler yeniden eski güçlerini yitirdiler. Cengiz Han'ın torunu Hülâgû'nun yönetimindeki İlhanlılar 1258'de Bağdat'ı yakıp yıktılar, Halife Mustasım'ı ve yakaladıkları diğer hanedan üyelerini öldürdüler. Böylece 508 yıllık Abbâsî Devleti son buldu. İlhanlı hükümdarı Hülâgû Han, Bağdat'ta içlerinde on binlerce yazma kitap olan kütüphaneleri yakıp yıktırmıştır. Geri kalan kitapları da Dicle Nehri'ne attırmıştır. Eserlerin mürekkebi suya karışmış ve Dicle Nehri günlerce bulanık akmıştır.

Halife Zâhir'in oğlu Ahmed Mısır'a kaçtı ve orada Memlûk Sultanı Baybars'ın koruması altında Müstansır adıyla halife ilan edildi (1261). Mısır Abbâsî halifeliği, siyasal ve askeri yetkiden yoksun, yalnız dinsel otoritesi olan bir kurumdu. Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Selim 1517'de Mısır topraklarına girerek, halifenin yetkileri ile Kutsal Emanetler'i devraldı ve Memlûkler'in himayesindeki Abbâsî Halifeliği'ne son verdi.

 

 

 

 

İlgili Haberler

Yorumlar

Yorum Yap

E-posta adresiniz gizli tutulur
Yukarıdaki işlemin sonucunu yazın

Yorumunuz incelendikten sonra yayınlanacaktır.