25 Mayısıs  Tarihte Bugün Miladi takvime göre yılın 145. günü

 

Olaylar

 

• 1571 - İspanyol İmparatorluğu, Venedik Cumhuriyeti ve Papalık Devleti, Osmanlı Devleti aleyhine ittifak kararı aldı.
• 1944 - Nuri Demirağ'ın fabrikasında yapılan ilk Türk yolcu uçağı, İstanbul'dan Ankara'ya uçtu.
• 1953 - ABD, Nevada'da bulunan deneme bölgesinde, topçu birlikleri tarafından atılan ilk ve tek nükleer bomba denemesini yaptı.
• 1954 - Türkiye, Osmanlı borçlarının son taksitini ödedi.

Düyûn-ı Umûmiye

Osmanlı İmparatorluğu'nda vergiler Vergiler Adet-i deştbâni  · Ağnam resmi  · Arûs resmi  · Aşar  · Avârız  · Bac-i pazar  · Bedel-i askeriye  · Bennak resmi  · Cizye  · Cürm-ü cinâyet resmi  · Çift resmi  · Damga resmi  · Gümrük resmi  · Haraç  · İhtisab  · İspenç  · İştirâ  · Maktu  · Mururiye resmi  · Müskirat resmi  · Nüzul  · Otlak resmi  · Rav akçesi  · Resm-i bostan  · Resm-i dönüm  · Resm-i hınzır  · Resm-i mücerred  · Resm-i sicill  · Rusum-e-eflak  · Selamet isni  · Tapu resmi  · Tekâlif-i örfiye  · Temettü vergisi  · Tuz resmi  · Zekât Uygulamalar Aynî vergi  · Ahidnâme  · Defterdar  · Düyûn-ı Umûmiye  · Emin  · Evkaf-i Hümayun Nezareti  · Hazine-i Hassa  · Hazîne-i Âmire  · İltizam  · İştirâ  · Kadı  · Kanun-i Raya  · Kanunname  · Malikâne  · Merdiban  · Millet  · Muhassil  · Mukataa  · Mütesellim  · Siyakat  · Sürsat  · Tahrir  · Tanzimat  · Tütün Rejisi

 

Bugün İstanbul Erkek Lisesi olarak kullanılan Düyûn-ı Umûmiye Binası'nın ana kapısı.

Düyûn-ı Umûmiye (Düyûn-ı Umûmiye-i Osmaniye Varidat-ı Muhassasa İdaresi), 1881-1923 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'nun iç ve dış borçlarını denetleyen ve imparatorluğun iktisadi bağımsızlığını yitirmesine yol açan kurumdur. Kurum, Türk Kurtuluş Savaşı'nın Türk zaferi ile sonuçlanmasının ardından imzalanan Lozan Antlaşması ile lağvedilmiştir.

II. Abdülhamid döneminde kurulmuştur. Sözcük, "Genel Borçlar" anlamına gelir. Düyûn-ı Umûmiye kurulduğu yıldan itibaren, Osmanlı İmparatorluğu'nun ekonomik ve mali yaşamı üzerinde etkili bir rol oynamıştır.

Osmanlı İmparatorluğu 1854 yılında dış borçlanmalara başlamış ve 1874 yılına kadar 15 ayrı dış borçlanma yapılmıştır. Bu dönem içinde 239 milyon lira borçlanıldığı hâlde, hükûmetin eline yalnızca 127 milyon lira geçmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu, ilk dış borçlanmasını, Kırım Savaşı sırasında, savaş maliyetlerini karşılamak için gerçekleştirdi. Ancak mali durumu düzelmeyen devlet, savaştan sonra da borç almayı sürdürdü. Bundan sonra da borçlanmayı neredeyse alışkanlık hâline getiren Osmanlı İmparatorluğu, yaşadığı her ekonomik sıkıntıda dış borç almaya başladı. Bu borçların verimli kullanılamaması sonucu, kısa sürede, değil borçlar, faizleri bile ödenemez hâle gelindi. 1874'te devlet mali iflasın eşiğine geldi ve bir kararname çıkardı. Bu kararnamede, Osmanlı İmparatorluğu vadesi gelen borç taksitinin ancak yarısını ödeyeceğini açıklıyordu. Ancak açıklanan bu söz de yerine getirilemedi. 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında, Osmanlı yönetimi yeni bir mali bunalıma sürüklendi ve Osmanlı Bankası ile Galata Bankerleri'nden almış olduğu iç borçlarını da ödeyemeyeceğini açıkladı.

Lozan Antlaşması ile, Osmanlı İmparatorluğu'nu yarı sömürge seviyesine indiren bu kurumun vergi gelirlerini denetlemesi sona erdirildi. Sadece borçların alacaklılara paylaştırılması görevini sürdürmeye devam etti.

Bu borçlar, İmparatorluk çöktükten sonra, İmparatorluk topraklarında kurulan devletler ve Türkiye arasında paylaştırıldıysa da en büyük borç yükü Türkiye'ye verilmiştir.

• 1954 - Tokyo'da yapılan Dünya Serbest Güreş Şampiyonası'nda, Türkiye birinci oldu.
• 1963 - 32 Afrika ülkesi bir araya gelerek Afrika Birliği Örgütü'nü kurdu. 9 Temmuz 2002'den itibaren Afrika Birliği adını aldı.
• 1983 - Millî Güvenlik Konseyi, kürtaj yasa tasarısını kabul etti.

Kürtaj

Kürtaj, hamilelikte rahim içerisindeki ceninin tıbbi müdahale ile alınmasıdır. Bunun yanı sıra rahim iç duvarından kazınarak örnek alınıp incelenmesi de kürtaj olarak adlandırılır. Türkçeye 1930'larda Fransızca curetage (küret denilen cerrahi aletler ile kazıyarak temizleme şeklinde cerrahi müdahale) sözcüğünden geçmiştir.

Tarihçe

Kürtajı resmî olarak serbest bırakan ilk ülke 1920 yılında tıbbi bir neden olmasa dahi kürtajı serbest bırakan Sovyetler Birliği'dir. Bunun ardından resmî verilere göre 1934 yılına dek 700.000 kürtaj yapıldı, 1930'lara dek artan kürtaj sayısını azaltmak için bir takım önlemler alındı. 1936-1955 yılları arasında ülkede tıbbi olmayan nedenlerle kürtaj yasaklandı. Türkiye'de de uzun yıllar yasak olan kürtaj, 12 Eylül Darbesi sonrası Askerî İdare'nin 27 Mayısıs 1983'te çıkardığı yasayla serbest bırakıldı.

• 1988 - Irak, Basra'yı İran'dan geri aldı.
• 1989 - Mihail Gorbaçov, Sovyetler Birliği Devlet Başkanı oldu.

Doğumlar

• 1048 - Shenzong, Çin'in Song Hanedanı'nın altıncı imparatorudur (ö. 1085)
• 1320 - Togon Temür, Yuan Hanedanı'nın son İmparatoru (ö. 1370)
• 1334 - Sukō, Japonya'da Nanboku-chō dönemi sırasında üçüncü Kuzey Talibi (ö. 1398)
• 1915 - Zeyyat Mandalinci, Türk siyasetçi (ö. 1990)
• 1941 - Vladimir Voronin, Moldovalı siyasetçi ve Moldova'nın eski cumhurbaşkanı
• 1945 - Meriç Başaran, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
• 1946 - Sümeyra, Türk ses sanatçısı (ö. 1990)
• 1948 - Bülent Arınç, Türk siyasetçi
• 1957 - Mehmet Özhaseki, Türk siyasetçi
• 1958 - Tuluğ Çizgen, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
• 1961 - İsmail Kartal, Türk teknik direktör ve eski millî futbolcu
• 1963 - Nergis Kumbasar, Türk manken, oyuncu, sunucu ve senarist
• 1972 - Tardu Flordun, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
• 1978 - Dilek Türkan, Türk ses sanatçısı
• 1979 - Burak Satıbol, Türk tiyatro oyuncusu
• 1985 - Tuğba Daşdemir, Türk Alp disiplini kayakçısı
• 1994 - Batuhan Artarslan, Türk futbolcu
• 1996 - Okben Ulubay, Türk basketbolcu
• 2000 - Berke Özer, Türk futbolcu

Ölümler

• 615 - IV. Bonifacius, 25 Eylül 608'den öldüğü 615 yılına kadar Papalık yapmıştır (d. 550)
• 735 - Bede, Anglosakson dünyasının ilk tarih yazarı, teolog, tarihçi ve kronoloğu (d. 672/673)
• 986 - Abdurrahman es-Sufî, Farisi gök bilimci (d. 903)
• 992 - I. Mieszko, 960'tan öldüğü 992 yılına kadar Polonya kralıdır (d. 945)
• 1085 - VII. Gregorius, 22 Nisan 1073 - 25 Mayısıs 1085 tarihleri arasında papalık yapmıştır (d. ?)
• 1261 - IV. Alexander, Papa (d. 1199)
• 1724 - Osmanzâde Ahmed Tâib, Osmanlı Divan şairi (d. ?)
• 1970 - Nizamettin Nazif Tepedelenlioğlu, Türk gazeteci ve yazar (d. 1901)
• 1974 - Ulvi Uraz, Türk tiyatro ve sinema sanatçısı (d. 1921)
• 1983 - I. İdris, Libya Kralı (d. 1890
• 1983 - Necip Fazıl Kısakürek, Türk şair, gazeteci ve yazar (d. 1904)
• 1994 - Atilla Galatalı, Türk seramik sanatçısı (d. 1936
• 2017 - Ali Tanrıyar, Türk hekim, siyasetçi ve spor adamı (d. 1914)

Tatiller ve özel günler

• Havlu Günü
• Etik Günü