23 Mayısıs Tarihte Bugün Miladi takvime göre yılın 143. günü

Olaylar

• 1040 - Dandanakan Muharebesi yapıldı ve Büyük Selçuklu İmparatorluğu kuruldu.

• Büyük Selçuklu İmparatorluğu

• Anadolu Selçuklu Devleti ile karıştırılmamalıdır.

  Büyük Selçuklu İmparatorluğu

  سلچوقلو دولتی (Eski Anadolu Türkçesi)
  Selçuklu Devleti

  1037-1157

  

  Bayrak

  

  Arma

  

  Melikşah'ın ölümünden sonra, 1090 dolaylarında, Selçuklu İmparatorluğu. Dönem ismiyle Küçük Asya, Anadolu Selçuklu Devleti hükümdarı Süleyman Kutalmış'ın bağımsız yönetimi altındaydı ve Bizans İmparatorluğu ile savaş halindeydi. Doğuda Karahanlı Devleti, yarım yüzyıl boyunca, vassal bir devlet oldu.[1][2]

  Başkent

  Nişabur (1037–1043)
  Rey (1043–1074)
  İsfahan (1074–1118)
  Merv (1118-1157)

  Yaygın dil(ler)
  • Farsça (resmi & hukuki dil; lingua franca)
  • Ana Oğuz Türkçesi (ordu dili ve ana dil)
  • Eski Anadolu Türkçesi (Anadolu, Selçuklu hâkimiyetine girdikten sonra)
  • Arapça (medrese dili)
  Resmî din Sünni İslam (Hanefi) Hükûmet Irsî monarşi Sultan  

  • 1037–1063

  I. Tuğrul (ilk)

  • 1117/1118–1157

  Ahmet Sencer (son) Tarihçe  

  • Kuruluşu

  1037

  • Tuğrul Bey'in devlet sistemini oluşturması

  1037

  • Dandanakan Muharebesi

  1040

  • Malazgirt Meydan Muharebesi

  1071

  • I. Haçlı Seferi

  1095-99

  • Dağılışı

  1157 Yüzölçümü

  • Toplam

  • 10.000.000 km2
  1080 tah.
  • 3.900.000 km2
  Öncüller Ardıllar Oğuz Yabguluğu Bizans İmparatorluğu Gazne Devleti Büveyhîler Mervânîler Anadolu Selçukluları Irak Selçukluları Kirman Selçukluları Harezmşahlar Salgurlular
• Türk tarihi dizisinin bir parçası

  İlk Çağ

  • Büyük Hun İmparatorluğu (İÖ 220-İÖ 58)

    • Batı Şyung-nu (İÖ 56-36)
    • Kuzey Şyung-nu (48-156)
    • Güney Şyung-nu (48-216)
  • Siyenpi İmparatorluğu (93-236)
  • Avrupa Hun İmparatorluğu (352-469)

  • Sabar Hanlığı (5. yüzyıl-6. yüzyıl)

  Orta Çağ

  • Ak Hun İmparatorluğu (420-670)

  • Göktürk Kağanlığı (552-744)
    • Doğu Göktürk (583-630)
    • Batı Göktürk (583-659)
    • İkinci Göktürk (681-744)
  • Avar Kağanlığı (562-803)
  • Seyanto Hanlığı (628-647)
  • Hazar Kağanlığı (630-1048)
  • Büyük Bulgar Hanlığı (632-668)
  • İdil Bulgar Devleti (7. yy-1240'lar)
  • Kangar Birliği (659-750)
  • Birinci Bulgar İmparatorluğu (681-1018)
  • Uygur Kağanlığı (742-840)
    • Kansu Uygur (848-1036)
  • Kırgız Kağanlığı (693-1207)
    • Karahoca Uygur (991-1209)
  • Karluk Hanlığı (743-1220)
  • Oğuz Yabguluğu (750-1055)
  • Karluk Yabgu Devleti (756-940)
  • Şirvanşahlar Devleti (799-1539)
  • Karahanlılar (840-1212)
    • Doğu Karahanlılar (1032-1210)
    • Batı Karahanlılar (1041-1212)
  • Peçenek Hanlığı (860-1091)
  • Tolunoğulları (868-905)
  • İhşîdîler (935-969)
  • Gazneliler (961-1186)
  • Büyük Selçuklu İmparatorluğu (1040-1157)
    • Türkiye Selçuklu (1077-1308)
    • Kirman Selçuklu (1092-1187)
    • Suriye Selçuklu (1092-1117)
    • Irak Selçuklu (1118-1194)
  • Mengücekliler (1072-1277)
  • Harezmşahlar İmparatorluğu (1077-1231)
  • Danişmendliler (1080-1178)
  • Çaka Bey (1081-1098)
  • Çubukoğulları (1085-1092)
  • Dilmaçoğulları (1085-1192)
  • Saltuklu Beyliği (1092-1202)
  • İnaloğulları (1098-1183)
  • Ahlatşahlar (1100-1207)
  • Artuklu Beyliği (1102-1408)
  • Böriler (1104-1154)
  • Zengîler (1127-1250)
  • İldenizliler (1142-1225)
  • Erbil Beyliği (1146-1232)
  • Salgurlular (1148-1286)
  • Cengiz İmparatorluğu (1206-1368)
  • Delhi Sultanlığı (1206-1527)
  • Çobanoğulları (1227-1309)
  • Çağatay Hanlığı (1227-1347)
    • Doğu Çağatay Hanlığı (1347-1680)
    • Batı Çağatay Hanlığı
  • Altın Orda Devleti (1242-1502)
  • Memlûk Devleti (1250-1382)
  • Karamanoğulları (1256-1483)
  • İnançoğulları (1261-1368)
  • Sâhib Ataoğulları (1275-1342)
  • Pervaneoğulları (1277-1322)
  • Eşrefoğulları (1280-1326)
  • Menteşe Beyliği (1280-1424)
  • Karesi Beyliği (1297-1360)
  • Candaroğulları (1299-1462)
  • Osmanlı İmparatorluğu (1299-1922)
  • Germiyanoğulları (1300-1423)
  • Hamitoğulları (1301-1423)
  • Saruhanoğulları (1302-1410)
  • Taceddinoğulları (1303-1415)
  • Aydınoğulları (1308-1426)
  • Tekeoğulları (1321-1390)
  • Ramazanoğulları (1325-1608)
  • Eretna (1335-1381)
  • Dulkadiroğulları (1339-1521)
  • Taşanoğulları (1350-1398)
  • Sufi Devleti (1361-1379)
  • Timur İmparatorluğu (1370-1507)
  • Akkoyunlular (1378-1508)
  • Erzincan Beyliği (1379-1410)
  • Karakoyunlular (1380-1469)
  • Kadı Burhâneddin Devleti (1381-1398)
  • Mâlvâ Sultanlığı (1392-1562)
  • Nogay Ordası (1398-1642)
  • Şeybânî Hanlığı (1428-1599)
  • Kazan Hanlığı (1438-1552)
  • Kırım Hanlığı (1441-1783)
  • Astrahan Hanlığı (1446-1556)

  • Kasım Hanlığı (1452-1681)

  Yeni Çağ

  • Sibir Hanlığı (1464-1598)

  • Kazak Hanlığı (1465-1729)
  • Buhara Hanlığı (1500-1785)
  • Safevî Devleti (1501-1736)
  • Yarkand Hanlığı (1514-1680)
  • Hive Hanlığı (1515-1920)
  • Kutbşah Devleti (1518-1687)
  • Babür İmparatorluğu (1526-1858)
  • Bakü Hanlığı (1718-1806)
  • Afşar İmparatorluğu (1736-1796)
  • Hokand Hanlığı (1740-1876)
  • Revan Hanlığı (1747-1828)

  • Buhara Emirliği (1785-1920)

  Yakın Çağ

  • Kaçar İmparatorluğu (1794-1925)

  • Batı Trakya Bağımsız Hükûmeti (1913)
  • Türkistan Millî Özerk Hükûmeti (1917-1918)
  • Aras Türk Cumhuriyeti (1918-1919)
  • İdil Ural Devleti (1918-1919)
  • Alaş Orda (1917-1920)
  • Kırım Halk Cumhuriyeti (1917-1918)
  • Azerbaycan DC (1918-1921)
  • Güneybatı Kafkas Geçici Milli Hükümeti (1918-1919)
  • Azadistan (1919-1920)
  • Buhara Sovyet Halk Cumhuriyeti (1920-1925)
  • Harezm Sovyet Halk Cumhuriyeti (1920-1925)
  • Tuva Halk Cumhuriyeti (1921-1944)
  • Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti (1932-1934)
  • Hatay Devleti (1938-1939)
  • Doğu Türkistan Cumhuriyeti (1944-1949)
  • Azerbaycan Millî Hükûmeti (1945-1946)
  • Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi (1964-1974)
  • Otonom Kıbrıs Türk Yönetimi (1974-1975)
  • Kıbrıs Türk Federe Devleti (1975-1983)
  • Türkiye
  • Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
  • Kırgızistan
  • Özbekistan
  • Azerbaycan
  • Kazakistan
  • Türkmenistan

  Tarihi Türk devletleri listesi
    • Tarihî ve çağdaş Türk devletleri

    • Türk tarihi edebiyatı  

  Büyük Selçuklu İmparatorluğu veya Selçuklu Devleti (Eski Anadolu Türkçesi: سلچوقلو دولتی, romanize: Selçuklu Devleti), Orta Çağ'da Oğuz Türklerinin Kınık boyu tarafından kurulan Türk, Sünni Müslüman bir imparatorluk. Selçuklular Hindukuş Dağları'ndan Batı Anadolu'ya ve Orta Asya'dan Basra Körfezi'ne kadar uzanan geniş bir alanı kontrol ettiler. Aral Gölü yakınında güç kazandıktan sonra ilk olarak Horasan'ı ele geçiren Selçuklular, buradan İran içlerine doğru ilerledi ve ardından Anadolu'daki şehirleri kontrol altına aldı.

  Büyük Selçuklu İmparatorluğu, Tuğrul Bey (1016–63) tarafından 1037'de kuruldu. Tuğrul'u büyüten dedesi ve Oğuz Yabgu Devleti'nde yüksek makam sahibi olan Selçuk Bey, adını hem ülkeyi yöneten hanedana hem de imparatorluğa verdi. Devlet kurulduktan kısa süre sonra İslam dünyasının merkezi otoriteden yoksun parçalanmış siyasi haritasını birleştirdi ve daha sonra Haçlı Seferlerinin birinci ve ikincisinde kilit rol oynadı. Dili ve kültürüyle yoğun bir şekilde İranlılaşan Selçuklular, Türk-İran geleneğinde büyük bir gelişme sağladı ve İran kültürünü Anadolu'ya taşıdı. Türk boylarının ele geçirilen yerlerde devlet otoritesini artırmak gibi siyasi amaçlar doğrultusunda devlet yöneticileri tarafından ülkenin kuzeybatısına yerleştirilmesi ile bu bölgelerde Türkleştirme süreci başladı. Gittikleri bölgelere Türk kültürünü yayan Selçuklular beraberinde İslam dinini de Anadoluya yaydı.

  Kökeni

  Kınık boyu, Orta Asya'daki 24 Oğuz boylarından biridir. Bu boyun, Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun çekirdeğini oluşturan boy olduğu konusunda tarihçiler ittifak halindedir. Devlete ve hanedana adını veren Selçuk Bey'in bilinen en eski atası babası Dukak'dır. Dukak Oğuz Yabguluğu'nda sü-başı (ordu/birlik komutanı) olarak görev yapmış ve daha sonra adı kaynaklarda "Salcuk", "Salçuk", "Selcük", "Sarçuk" gibi farklı şekillerde yazılan oğlu Selçuk bu göreve gelmiştir. Selçuk Bey'in torunları Tuğrul ve Çağrı Bey'in kurduğu devlet devrin kaynakları tarafından, onun adına nisbetle Selçukıyân, Salâcıka veya Â-li Selçuk (Yüce Selçuklu) olarak verilir. Yusuf Yınal ve Arslan Yabgu'ya tabi Türkmenler ise Yınallılar (Yınâliyân) ve Yabgulular olarak kayıtlara geçmiştir. Oğuz Yabgularının Hazar Kağanlığı veya Karahanlılar'a bağlı oldukları ileri sürülür. Oğuzların Karahanlılar ile bazen mücadele bazen de ittifak halinde bulundukları ve onlara paralı asker olarak hizmet ettikleri tespit edilmiştir. Selçuk Bey'in oğullarına Mikail, İsrail, Musa, Yusuf gibi isimler vermesi nedeniyle de Hazarlara bağlı ve Musevi oldukları ileri sürülmektedir, fakat günümüzde genel kabul gören görüş bu isimlerin Hazarlar ile yapılan ticari ve kültürel ilişkilerin bir sonucu olduğudur.

  Kuruluş

  

  Dandanakan Savaşı

  10. yüzyılın ikinci yarısında, Kıtaylar Moğolistan'dan çıkartılınca Kıpçak boy birliği dağıldı ve Oğuzlar kuzey komşuları olan Türk boylarının birleşmesi ve göçleri sebebiyle ciddi baskıya maruz kaldılar. Bu da Yabguların otorite ve güçlerini etkilemeye başladı. Bu etki ve belki de bazı kaynaklarda belirtilen Selçuk Bey'in iktidar mücadelesine girdiği Yabgu karşısında başarılı olamaması sonucu (tahminen 960~985) Selçuk Bey boyu ile beraber Maveraünnehir yönüne göç ettiler ve yine bir Yabgu'ya bağlı Cend'e yerleştiler. Bu bölge o sıralarda özellikle Samaniler tarafından yoğun biçimde islam propagandası uygulanan bir bölgeydi ve Selçuk Bey de ailesi ile İslamiyeti seçti. İslamiyeti seçmesinden kısa süre sonra etrafındakiler ve özellikle silahlı Oğuzlar onun önderliğinde toplandılar. Bu göçebe topluluk Karahanlılara ve Samanîlere savaşlarda asker vererek karşılığında geniş otlaklar elde etti ve Samanîler Devleti'nin yönetiminde söz sahibi oldu. Samanîler Devleti yıkılınca Selçuk Bey, Müslüman halkıyla birlikte Horasan bölgesine yerleşti. Selçuk Bey'in 1009'da ölümünden sonra daha da güneye indiler.

  Selçuk Bey'in oğlu Arslan Bey'in yönetiminde, Karahanlıları ve Gaznelileri endişelendirecek kadar güçlendiler. Arslan Bey'in Gaznelilerce tutuklanması ve 1032'de ölmesinden sonra, Selçuk Bey'in torunları Tuğrul Bey ve Çağrı Bey bağımsızlıklarını elde etmeye giriştiler. Selçukluların teşkilatlı devlet düzenine girmesi bu dönemde oldu. Devletin ilk yöneticisi Tuğrul Bey'di. Selçuklular 1035'te büyük bir Gazneli ordusunu yenerek Horasan içlerine doğru ilerlediler. 1037'de de, bugünkü Türkmenistan'da yer alan Merv kentini ele geçirdiler. 1040'ta Dandanakan Muharebesi'nde Gaznelileri ikinci kez yendiler ve Nişabur kentine girerek bağımsızlıklarını ilan ettiler. Tuğrul Bey sultan sanıyla hükümdar ilan edildi ve Büyük Selçuklu Devleti de böylece kurulmuş oldu.

• 1795 - Fransa'da kadınların toplantılara katılması yasaklandı.
• 1856 - 42 İsis adlı göktaşı, N. R. Pogson tarafından keşfedildi.
• 1915 - İtalya Krallığı, İtilaf Devletleri ile birlikte I. Dünya Savaşı'na katıldı.
• 1919 - İzmir'in İtilaf Devletleri tarafından işgalini protesto için Sultanahmet Mitingi yapıldı, mitinge 200 bin kişi katıldı.
• 1928 - Türk Vatandaşlığı Kanunu kabul edildi, tekke ve zaviyeler kapatıldı.
• 1938 - İstanbul Elektrik Şirketi'nin Hükûmetçe satın alınmasına ilişkin sözleşme, Ankara'da imzalandı.
• 1945 - Nasyonal sosyalist liderlerden Himmler, Müttefikler'in eline geçmemek için siyanür kapsülüyle intihar etti.
• 1949 - Sovyet lideri Josef Stalin, Berlin ablukasını kaldırdı ve II. Dünya Savaşı sonrası ikiye bölünen Almanya'nın batısında Federal Cumhuriyet ilan edildi.
• 1971 - İstanbul'da sokağa çıkma yasağı kondu. 25 bin asker ve polis kentte arama yaptı.
• 1978 - İmralı Cezaevi'nden kaçan Amerikalı Billy Hayes'in yazdığı roman, Geceyarısı Ekspresi adıyla sinemaya aktarıldı. Türkiye, filmi protesto etti.
• 1982 - Devlet Başkanı Orgeneral Kenan Evren, Ankara'da konuştu: "Gönül arzu eder ki bütün gençler liseyi okusun hatta bütün gençler üniversiteyi okusun. Bu, dünyanın hiçbir yerinde görülmemiştir. Liseyi bitiren herkes üniversiteyi okuyamaz."
• 1992 - İstanbul'a 117 yıl hizmet eden Galata Köprüsü yerinden sökülerek, Haliç'e çekildi.
• 2002 - Ankara'nın en eski ve en büyük sinemalarından biri olan Akün Sineması, 1975 yılında Ertem Eğilmez'in unutulmaz filmi Hababam Sınıfı ile açtığı perdelerini, yine aynı filmle bir daha açılmamak üzere kapattı.
• 2006 - Türk-Yunan F-16 uçakları çarpıştı.

Doğumlar

• 359 - Gratianus, Batı Roma İmparatoru (ö. 383)
• 1052 - I. Philippe, Franklar kralı (ö. 1108)
• 1100 - Qinzong, Çin'in Song Hanedanı'nın dokuzuncu imparatorudur (ö. 1161)
• 1826 - Âdile Sultan, Türk Divan edebiyatı şairi (ö. 1899)
• 1844 - Abdülbaha, Bahai dininin kurucusu Bahaullah'ın en büyük oğlu (ö. 1921)
• 1897 - Hafız Burhan, Türk gazelhan ve bestekâr (ö. 1943)
• 1920 - Osman Yusuf, Türk asıllı Japon oyuncu (ö. 1982)
• 1951 - Adalet Şerif oğlu Tahirzade; öğretmen, dilbilimci, filolog-metin bilimcisi, tarihçi, gazeteci, profesör doktor, eski Eğitim Bakanı Yardımcısı
• 1952 - Hayati Yazıcı, Türk siyasetçi
• 1955 - Mansur Yavaş, Türk avukat ve siyasetçi
• 1964 - Ali İsmet Öztürk, Türk akrobasi pilotu
• 1971 - İlker Aksum, Türk oyuncu
• 1972 - Burak Hakkı, Türk oyuncu
• 1972 - Selim Yuhay, Türk mimar
• 1979 - Ersen Martin, Türk futbolcu (ö. 2024)
• 1984 - Ushan Çakır, Türk oyuncu
• 1986 - Caner Özyurtlu, Türk oyuncu, senarist ve yönetmen
• 1988 - Merve Oflaz, Türk oyuncu
• 1996 - Çağlar Söyüncü, Türk futbolcu
• 1998 - Berat Özdemir, Türk millî futbolcu
• 2000 - Barış Alper Yılmaz, Türk millî futbolcu

Ölümler

• 230 - I. Urbanus, 222-230 yılları arasında görev yapan papa
• 1125 - V. Heinrich, Almanya Kralı ve Kutsal Roma İmparatoru (d. 1086)
• 1370 - Togon Temür, Yuan Hanedanı'nın son İmparatoru (d. 1320)
• 1498 - Girolamo Savonarola, Dominiken keşiş (d. 1452)
• 1523 - Ashikaga Yoshitane, Ashikaga şogunluğunun 10. şogunu (d. 1466)
• 1524 - I. İsmail, Safevî Tarikatı'nın lideri, Safevi Devleti'nin kurucusu ve ilk hükümdarı (d. 1487)
• 1943 - Kenan Hulusi Koray, Türk hikâye yazarı ve Yedi Meşaleciler adlı topluluk üyesi (d. 1906)
• 1944 - Şevket Dağ, Türk ressam (d. 1876)
• 1953 - Ali Rıza Çevik, Türk bürokrat (d. 1888)
• 1960 - Soğomon Tehliryan, Osmanlı İmparatorluğu sadrazamı (d. 1896)
• 1991 - Kemal Satır, Türk siyasetçi (d. 1911)
• 1996 - Tanju Okan, Türk şarkıcı, müzisyen ve sinema oyuncusu (d.1938)
• 2013 - Cemal Güvenç, Türk ressam ve sanat eğitimcisi (d. 1925)
• 2013 - Hayri Kozakçıoğlu, Türk bürokrat ve siyasetçi (d. 1938)
• 2013 - Sami Soylu, Türk hukukçu (d. 1918)
• 2016 - İbrahim Bodur, Türk iş insanı (d. 1928)
• 2017 - Akif Emre, Türk gazeteci ve yazar (d. 1957)