Tarih

19 Eylül 1921

TBMM, Mustafa Kemal Paşa'ya, "Mareşal" rütbesi ile "Gazi" unvanı verdi

Adana Gazetesi 19 Eylül 2026, 08:39 63 görüntülenme
19 Eylül 1921

19 Eylül Tarihte Bugün  Miladi takvime göre yılın 262.günü

 

Olaylar

 

1575 - Padişah III. Murat'ın görevlendirdiği Müneccimbaşı Takiyüddin Efendi'nin öncülüğünde kurulan İstanbul Rasathanesi açıldı. Rasathane, devrin Şeyhülislamı tarafından 1580'de yıktırıldı.

 

 

 

Doğumlar

  • 86 - Antoninus Pius, Roma İmparatoru (ö. 161)
  • Antoninus Pius

    İmparator Antoninus Pius'un büstü

    15. Roma imparatoru Hüküm süresi 11 Temmuz 138 – 7 Mart 161 Önce gelen Hadrianus Sonra gelen Lucius Verus & Marcus Aurelius
    Sonra tek başına Marcus Aurelius   Doğum 19 Eylül 86
    Lanuvium yakınları Ölüm 7 Mart 161 (74 yaşında)
    Lorium Eş(ler)i Yaşlı Faustina Çocuk(lar)ı Genç Faustina
    Marcus Aurelius Fulvus Antoninus
    Aurelia Fadilla
    Marcus Galerius Aurelius Antoninus Tam adı Titus Aurelius Fulvus Boionius Arrius Antoninus Pius Hanedan Nervan-Antoninler Hanedanı Babası Titus Aurelius Fulvus Annesi Arria Fadilla Roma hanedanları

    Julius-Claudius

    Augustus   MÖ 27-MS 14 Tiberius   14-37 Caligula   37-41 Claudius   41-54 Neron   54-68

    Dört İmparator Yılı

    Galba   58-69 Otho   69 Vitellius   69 Vespasianus   69-79

    Flavius

    Vespasianus   69-79 Titus   79-81 Domitianus   81-96

    Nerva-Antoninus

    Nerva   96-98 Trajan   98-117 Hadrianus   117-138 Antoninus Pius   138-161 Lucius Verus   161-169 Marcus Aurelius   161-180 Commodus   177-192

    Beş İmparator Yılı

    Pertinax   193 Didius Julianus   193 Pescennius Niger   193-194 Clodius Albinus   193-197 Septimius Severus   193-211

    Severus

    Septimius Severus   193-211 Caracalla   198-217 Geta   209-211 Elagabalus   218-222 Alexander Severus   222-235

    Altı İmparator Yılı

    I. Maximinus   235-238 I. Gordianus   238 II. Gordianus   238 Pupienus   238 Balbinus   238 III. Gordianus   238-244  

    Titus Aurelius Fulvus Boionius Arrius Antoninus Pius (19 Eylül 86, Lanuvium, Latium – 7 Mart 161, Lorium, Etruria), 138-161 yılları arasında Roma imparatorudur. Beş İyi İmparator'un dördüncüsü olup Aurelii gens'ine bağlıdır. Augustus'un hükümdarlığından sonra en uzun süre imparatorluk yapan kişidir. MS 135-136 yılları arasında Asia proconsullüğü yapmıştır ve burada parlak bir yöneticilik göstermiştir. Hadrianus muhtemelen bu nedenle onu elli bir yaşında evlat edinmiş ve vârisi ilan etmişti. Lâkabı Pius'u (Latincede; Dindar') selefi Hadrianus'u tanrılaştırmak için senatoya yaptığı baskı sebebiyle tahta çıktıktan sonra almıştır.

    Hayatı

    Çocukluğu ve ailesi

    Antonius Pius, 89 yılında Lavanium yakınlarındaki Nemausus (günümüzde Nîmes)'da Konsül 'Titus Aurelius Fulvus'un oğlu olarak doğdu. Babasının ölümün ardından dedesi Arrius Antoninus'un himayesinde bir kültür adamı ve dürüstlük erbabı olarak yetiştirildi. Eski zengin aristokratik bir aileye mensuptu ve İtalya yakınlarında çok sayıda mülkleri ile Roma civarında tuğla fabrikaları vardı. Bunlar arasında en değerli olanı Etruria yakınındaki Lorium'daki villasıydı. Baba tarafından dedesi ve ünlü Romalı general Corbulo'nun önderlik ettiği lejyonun komutanıydı ve Vespasianus'un destekçisiydi. MS 85 yılında Domitianus ile birlikte ikinci kez consul olmuştu.

    Hadrianus'un Himayesi

    Quaestor ve Praetor olarak gösterdiği umulmadık başarının ardından, 120 yılında Konsüllük elde etti, ardından İmparator Hadrianus tarafından Romayı yöneten 4 Prokonsül'den biri daha sonra da Asya Prokonsüllüğüne atanarak ününü artırdı. İmparator Hadrianus tarafından şahsına gösterilen iltimas ve himaye son olarak imparatorun, ölmüş evlatlığı Aelius Verus'un yerine 25 Şubat 138'de kendisini evlatlık edinmesiyle sonuçlandı.

    İmparatorluğu

    Aureus üzerinde Antonius Pius

    İmparatorluk yönetimini Hadrianus'un prensipleri doğrultusunda devam ettirdi. Senatoyla ilişkisi genel olarak uyumluydu. Hükümdarlığının başlangıcında Hadrianus'un genişlemeci olmayan, philhellenik ve kozmopolit politikalarını kabullenmeyip bunları boşa çıkarmak isteyen bazı senatörlerin bu yöndeki davranışlarını engelledi. İflas eden senatörlere para yardımında bulundu. 6 Kamu harcamalarına ve sosyal işlere büyük miktarda önem verdi. İtalya'nın olduğu kadar eyaletleri de zenginleştirmek için de birçok eylemde bulundu, köleler ve yoksul insanlar da bu dönemde zenginleşti. Özellikle uzun süren barışçıl ortamdan sonra, eyaletlerden gelen kişilerin yönetimde yükselmesini sağladı. Yunanistan, Anadolu ve Ege adalarındaki kentlerin isteklerini yerine getirmeye çalıştı. Depremden, yangından ve selden zarar gören kentlere yardım etti buna karşın öldüğünde hazinede iki milyar sesterius bıraktı ki bu Tiberius'tan sonra hazinede biriken en yüksek miktardı. Yasalar konusunda son derece bilgiliydi, kölelerini öldüren ya da onlara kötü davranan sahiplerine uygulanan cezaların şiddetini artırdı, Yahudilere sünnet izni verdi ve Hristiyanların öldürülmesini yasakladı. Çocuk kaçıranlara verilen sert cezaları daha da sertleştirdi ki çocuk kaçıranlar eyaletlerde ve İtalya'da korku verici bir şekilde kırbaçlanıyordu. Ordudan kaçanların cezalarını azalttı, tutsakları on yıl madenlerde çalıştırdıktan sonra serbest bıraktı. Hadrianus'un söz verdiği bütün kamu işlerini devam ettirdi. Ostia'daki hamam inşaatı, Puteoli'deki iskele, Capua'daki amfitiyatro yenileme çalışmaları bunlardan bazılarıydı. MS 148 yılında Roma’nın geleneksel kuruluş tarihinin (MÖ 753) dokuz yüzüncü yıl dönümü için özel kutlamalar yapılmasını emretti.

    Dış ilişkilerde genellikle barışçıl yolları tercih etti. Askeri alanda ölçülüydü ve genişleme politikasından ziyade var olan eyaletleri korumayı tercih etti. Doğudaki krallar onun öğütlerini dinlediler ve Parthia kralının Armenia'yı işgal etmesini bir mektubuyla engelledi. Batıdaki Quadilere (Germen kabilesi) kral tayin etti. Ancak bu dönemde (Rex Quadis datus) Roma'nın askerî gücü de tartışmalı hale gelmeye başlamıştı. Çünkü Traianus ve Hadrianus'tan sonra Antoninus'un hazineyi koruma politikası askerleri durgunlaştırdı. Sınırlarda Germenler, Hunlar (Tauro-Scythia), Persler ve Araplar Roma'nın silahlarını, taktiklerini ve stratejilerini taklit ederek ilerlemeler sağlıyordu. Dolayısıyla Germenler ve Persler de daha donanımlı ve eğitimli askerlere sahiplerdi. Zira onun ölümünden sonra, Gallia, Dacia, Parthia, Africa'da çok ciddi sorunlar çıkmıştır. Öte yandan onun döneminde Britannia ve Germania sınırları da hareketliydi burada Hadrianus'un politikasını sürdürdü, Caledonia'nın bugünkü Clyde ve Forth nehirlerinin arasında kerpiçten yapılmış yaklaşık 55 km uzunluğunda sur duvarı inşa ettirdi.

    Antoninus döneminde Anadolu'nun güneybatı kıyılarında MS 140 yılında deprem oldu ve bundan en çok etkilenen şehir Rhodos oldu. Ayrıca, Cos, Caria, Lycia ve Pisidia’nın batısı da bu depremden çok zarar gördü. Stratoniceia'daki Dionysos tapınağı yerle bir olmuştu. Stratoniceia halkı ve Lycia'daki Cyaneae kenti Antoninus'un büyük yardımlarından dolayı ona bağlılıklarını ve minnettarlıklarını yazıtlarda belirtmişlerdir. Antoninus'un ölümünden önce de (MS 152) oldukça yıkıcı bir deprem sonucunda, Mitylene, Smyrna, Ephesos ve Bithynia’nın kentleri ve en çok da Cyzicus zarar gördü. C. Dio'ya göre bu kentteki, bütün tapınaklar arasında en büyük ve en güzeli olan, Hadrainus'a adanmış olan tapınak yıkılmıştır. Pausanias, Antoninus'nun yenileme çalışmaları için Yunanlara ve barbarlara çok fazla para verdiğini ve Ionia'da yeni binalar inşa ettirdiğini aktarmıştır.

    Antoninus, bir akşam yemeğinde Alp peynirini fazla kaçırdıktan sonra ateşlendi, durumu ağırlaşınca, devleti ve kızını MS 138'de evlat edindiği Marcus Aurelius'a teslim etti. MS 7 Mart 161 yılında öldü. Evlat edindiği iki oğlu Marcus Aurelius Antoninus ve L. Aurelius Verus birlikte imparator oldular.

    Evliliği

    110 ile 115 yılları arasında Antoninus, Annia Galeria Faustina (Yaşlı Faustina) ile evlendi. Mutlu bir evliliğe sahip olduklarına inanılır. Faustina, konsül Marcus Annius Verus'un ve Rupilia Faustina'nın (İmparatoriçe Vibia Sabina'nın üvey kız kardeşi) kızıydı. Faustina güzel bir kadındı ve karakteri hakkında ispatlanamayan söylentilere rağmen Antoninus onu derinden sevmiş ve sahip çıkmıştır.

    Faustina ve Antoninus'un dört çocuğu oldu, iki oğul ve iki kız:

  • Marcus Aurelius Fulvus Antoninus (138'den önce öldü); mezar yazıtı Roma'daki Hadrian Mozelesi'nde bulunmuştur.
  • Marcus Galerius Aurelius Antoninus (138'den önce öldü); mezar yazıtı Roma'daki Hadrian Mozelesi'nde bulunmuştur. İsmine bir Yunan İmparatorluk sikkesinde denk gelinmiştir.
  • Aurelia Fadilla (135'te öldü); Lucius Plautius Lamia Silvanus ile evlendi. Çocuğu yoktu; mezar yazıtı İtalya'da bulunmuştur.
  • Gelecekte bir Roma İmparatoriçesi olacak olan Annia Galeria Faustina Minor veya Genç Faustina, 146 yılında anne tarafından kuzeni olan Marcus Aurelius ile evlendi.

  • Hayatı hakkındaki tek kaynak Historia Augusta adlı tarih kitabıdır. Kitapta onunla ilgili çoğunlukla doğrulanamayan klişe bilgiler de vardır. Antoninus hakkında başka herhangi bir biyografi bulunmayan tek Roma imparatorudur.

  • 866 - Aleksandros, Bizans İmparatoru (ö. 913)
  • 886 - VI. Leon, Bizans İmparatoru (ö. 912)
  • 1551 - III. Henri, Fransa Kralı (ö. 1589)
  • 1933 - Behiye Aksoy, Türk ses sanatçısı (ö. 2015)
  • 1965 - Şükriye Tutkun, Türk halk müziği sanatçısı
  • 1984 - Ali Ersan Duru, Türk oyuncu
  • 1988 - Hande Sarıoğlu, Türk sunucu
  • 1996 - Umut Bozok, Türk milli futbolcu

 

Ölümler

  • 961 - Helena Lekapene, VII. Konstantinos'un eşi, I. Romanos ile Theodora çiftinin kızı (d. 910)
  • 1123 - Aguda, Çin'in Kin Hanedanı'nın kurucusu ve ilk imparatoru (d. 1068)
  • 1147 - II. İgor, 1146'da Kiev'in Büyük Prensi'ydi (d. ?)
  • 1339 - Go-Daigo, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 96. imparatoru (d. 1288)
  • 1812 - Mayer Amschel Rothschild, Yahudi girişimci, iş adamı ve Rothschild Hanedanlığı'nın kurucusu (d. 1744)
  • 2018 - Ferdi Merter, Türk tiyatro, sinema oyuncusu, yazar ve yönetmen (d. 1939)
  •  

  • Ferdi Merter

    Doğum 19 Eylül 1939
    İstanbul, Türkiye Ölüm 19 Eylül 2018 (79 yaşında)
    Ankara, Türkiye Defin yeri Karşıyaka Mezarlığı, Ankara Milliyet Türk Eğitim Ankara Devlet Konservatuvarı Uğraş Sinema, dizi ve tiyatro oyuncusu Etkin yıllar 1939-2018 Evlilik Cansın Merter Fosforoğlu
    (e. 1965; ö. 2018) Çocuk(lar) 2 Ebeveyn(ler) Renan Fosforoğlu
    Muazzez Arçay Akraba(lar) Enis Fosforoğlu (kardeşi)
    Seren Fosforoğlu (yeğeni)
  • Ferdi Merter Fosforoğlu[ (19 Eylül 1939, - 19 Eylül 2018,  Ankara), Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu, yazar, yönetmen, seslendirme sanatçısı.

  • Yaşamı

    İlk kez 1939 yılında Muhsin Ertuğrul'un yönettiği Tosun Paşa filminde kamera karşısında yer aldı. Akabinde yaklaşık 20 filmde çocuk ve genç oyuncu olarak devam etti. 1945 yılında Yeşilçam'da dublaj sanatçılığı yapmaya başladı. Ferdi ismini dublaj hocası olan Ferdi Tayfur'dan almıştır. 1958 yılına değin İstanbul'da sinema ve tiyatro çalışmaları yapmanın ardından, 1959 yılında konservatuvara giren Merter; İtalyan Lisesi'nin ardından, 1962 yılında Ankara Devlet Konservatuvarından mezun oldu. 1963 yılında Sivas'ta askerliğini yaptıktan sonra, 1965 yılında eşi Cansın Hanım'la evlendi.

    1962-2004 yılları arasında Devlet Tiyatrolarında oyuncu, yönetmen, edebi kurul üyesi, disiplin kurulu üyesi, baş rejisörlük, Ankara ve Adana Devlet tiyatrolarında sanat yönetmenliği yaptı, Ankara Sanat Tiyatrosunda çalıştı. Türkiye Oyun Yazarları ve Çevirmenleri Derneği yönetim kurulunda görev yapan Merter, ayrıca Tiyatro Yazarları Derneği başkanı olup, seslendirme çalışmaları yaptı ve çeşitli sinema ve dizi filmlerde rol aldı. "Ferdi Merter Sanat Akademisi"ni ve 2004'te oyuncu olan kızı Almula Merter'le birlikte Çığır Sahne'yi kurdu. Sinema alanında yönetmenlik ve senaryo yazarlığı çalışmalarında bulunan Ferdi Merter'in yazdığı beş kitap yayınlanmıştır. TV ekranlarında 2005-2007 yılları arasında başrolleri Kenan İmirzalıoğlu, Selin Demiratar, Oğuz Galeli, Ebru Kocaağa ve Anta Toros ile paylaştığı, Acı Hayat dizisindeki ''Sefa Kervancıoğlu'' karakteri ile ünlendi.

    Ferdi Merter, Yeşilçam'ın karakter oyuncusu Renan Fosforoğlu ve oyuncu Muazzez Arçay'ın oğlu, tiyatro ve sinema sanatçısı Enis Fosforoğlu'nun ise ağabeyidir.

    19 Eylül 2018'de 79 yaşındayken Ankara'da öldü. Karşıyaka Mezarlığı'na defnedildi.

 

Tatiller ve özel günler

  • Gaziler Günü (Türkiye)
  • Devlet Egemenliği Günü (Azerbaycan)
  •    Azerbaycan Devlet Egemenliği Günü Ülke Azerbaycan Başlama 20 Eylül 2024

    Devlet Egemenliği Günü (Azerice: Dövlət Suverenliyi Günü), terörle mücadele operasyonunun ardından Azerbaycan'nda devlet egemenliğinin yeniden tesis edilmesinin onuruna kutlanan gündür. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in 19 Eylül 2024 tarihinde imzaladığı "Azerbaycan Cumhuriyeti'nde Devlet Egemenliği Günü'nün kurulması hakkında" kararına dayanarak kutlanmaktadır.

    Tarihçe

    Birinci Karabağ Savaşı'nda, Ermenistan Cumhuriyeti Birleşmiş Milletler Antlaşması'nın gereklerini ihlal ederek Azerbaycan Cumhuriyeti'ne karşı işgal politikası yürütmüş ve askerî güç kullanarak Azerbaycan'ın uluslararası düzeyde tanınan topraklarının yüzde 20'sini işgal etmiştir. Ermenistan'da ve işgal edilen Azerbaycan topraklarında Azerbaycanlılara karşı etnik temizlik yapılmış, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları işlenmiş, şehirler ve köyler harap edilmiş, birçok katliam ve Hocalı Soykırımı gerçekleştirilmiştir.

    2020 yılının Eylül-Kasım aylarında gerçekleşen 44 günlük Vatan Savaşı sonucunda Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri yedi bölgeyi – Cebrayıl, Fuzuli, Zengilan, Kubadlı, Ağdam ve Laçın bölgeleri ile birlikte Şuşa şehrini tamamen, Hocalı ve Terter bölgelerinin bir kısmını ve Hocavend ile Kelbecer bölgelerinin geniş bir bölümünü işgalden kurtarmıştır. Askeri operasyonlar, 10 Kasım 2020 tarihinde Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya liderleri arasında imzalanan üçlü bildirgeyle sona ermiştir. Böylece Azerbaycan, BM Güvenlik Konseyi kararlarının uygulanmasını sağlamıştır.

    Üçlü bildirgede, Ermenistan Azerbaycan topraklarından tamamen çekilme taahhüdünü üstlenmiştir. Ancak Ermenistan, özellikle 2020'den sonra üretilen silah ve mühimmatı, Mayısınlar da dahil olmak üzere, yasa dışı yollarla Rusya barış güçlerinin kontrolü altındaki Karabağ bölgelerine taşımış, 480 kilometrelik temas hattı boyunca yeni Mayısınlı bölgeler, 500'den fazla savaş mevzisi ve güçlendirilmiş uzun vadeli atış noktaları, çeşitli tiplerde topçu sistemleri için 350'den fazla atış pozisyonu ve keşif-gözlem araçları kurmuştur. Ayrıca Ermenistan, bölgede saldırı operasyonlarını yürütebilecek askerî güçleri de yoğunlaştırmıştır.

    19 Eylül'de Ahmedbeyli-Fuzuli-Şuşa yolu üzerinde tanksavar Mayısınlarının patlaması sonucu Azerbaycan Devlet Otoyolları Ajansı çalışanlarının ölümüyle sonuçlanan terör olayı

    18 Eylül 2023 tarihinde Azerbaycan hava sahasında uçuş yapan yolcu uçaklarının GPS navigasyon sistemlerine karşı, Rus Barış Gücü Kontenjanının geçici olarak konuşlandırıldığı bölgelerdeki yasa dışı Ermeni silahlı grupları tarafından radyo engellemeleri uygulanmıştır. Sonuç olarak, Tiflis-Bakü güzergahında uçuş gerçekleştiren "Azerbaycan Hava Yolları"na ait E-190 tipi yolcu uçağının GPS navigasyon sistemlerinde, saat 20:28'den 20:34'e kadar radyo engellemeleri nedeniyle kesintiler yaşanmıştır.

    19 Eylül 2023 tarihinde, Hocavend bölgesinde Azerbaycan Otomobil Yolları Devlet Ajansı'na ait bir araç Mayısına çarpmış, sürücü ve yolcusu olay yerinde hayatını kaybetmiştir.

    Aynı gün, Azerbaycan Otomobil Yolları Devlet Ajansı (AAYDA) çalışanlarının öldürüldüğü terör saldırısının gerçekleştiği bölgeye hareket eden polis memurlarının aracı da Mayısına çarpmış, İçişleri Bakanlığı'na (DİN) bağlı 4 polis hayatını kaybetmiş, 5 polis de çeşitli derecelerde yaralanmıştır. Daha sonra, aracın, barış gücünün geçici olarak konuşlandığı bölgede faaliyet gösteren yasa dışı Ermeni silahlı gruplarının sabotaj-diversiyon ekibi tarafından yerleştirilen bir Mayısına çarptığı anlaşılmıştır.

    19 Eylül 2023'te, Azerbaycan’ın Karabağ ekonomik bölgesinde gerçekleştirilen geniş çaplı provokasyonların önlenmesi ve Ermenistan silahlı kuvvetlerinin kalıntılarının silahsızlandırılarak buradan çıkarılması, bu bölgelerde Azerbaycan Cumhuriyeti’nin anayasal düzeninin yeniden tesis edilmesi amacıyla bir terörle mücadele operasyonu başlatılmıştır. Sadece 23 saat süren ve 20 Eylül'de sona eren operasyon sonucunda Azerbaycan Ordusu, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin egemenliğini tamamen yeniden sağlamıştır. Azerbaycan’ın Karabağ bölgesinde bulunan Ermenistan silahlı kuvvetleri ve yasa dışı Ermeni silahlı grupları silahlarını bırakmış, savaş mevzilerinden ve askeri karakollardan çekilmişlerdir.

    Tesis edilmesi

    Devlet Egemenliği Günü, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in 19 Eylül 2024 tarihinde imzaladığı "Azerbaycan Cumhuriyeti'nde Devlet Egemenliği Günü'nün kurulması hakkında" kararnamesine dayanarak kutlanmaktadır. Kararnamede şu ifadeler yer alır:

    "Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası'nın 109. maddesinin 32. bendine dayanarak, 20 Eylül 2023 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti’nin tüm topraklarında hukukun üstünlüğünün sağlandığını ve Azerbaycan Cumhuriyeti'nin devlet egemenliğinin yeniden tesis edildiğini göz önünde bulundurarak karar veriyorum:

    1. Her yıl 20 Eylül, Azerbaycan Cumhuriyeti'nde Devlet Egemenliği Günü olarak kutlansın.

    2. Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu, bu Kararnameden kaynaklanan meseleleri çözsün."

     

 

 

 

 

Vikipedi

İlgili Haberler

Yorumlar

Yorum Yap

E-posta adresiniz gizli tutulur
Yukarıdaki işlemin sonucunu yazın

Yorumunuz incelendikten sonra yayınlanacaktır.