15 Eylül Tarihte Bugün  Miladi takvime göre yılın 258. günü

Olaylar

• 994 - Orontes Muharebesinde Fatimiler Bizans İmparatorluğunu mağlup etti.
• 1656 - Köprülü Mehmed Paşa, Sadrazamlığı kabul etti.
• 1821 - Guatemala, İspanyol İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını ilan etti.
• 1821 - Kosta Rika, İspanya'dan ayrıldı.
• 1910 - Osmanlı Sosyalist Fırkası kuruldu.

• Osmanlı Sosyalist Fırkası

  Kısaltma OSF Son lider Hüseyin Hilmi Kuruluş tarihi 1910 Kapanış tarihi 1913 Ardılı Türkiye Sosyalist Fırkası İdeoloji Sosyalizm Siyasi pozisyon Sol

  Osmanlı Sosyalist Fırkası (OSF), Osmanlı İmparatorluğu'nda 1910 yılında kurulmuş olan ilk Türk sosyalist siyasi partisidir.

  Tarihi

    

  Refik Nevzat                              Osmanlı Sosyalist Fırkası ve Türkiye Sosyalist Fırkası kurucusu İştirakçi Hüseyin Hilmi Bey

  Partinin kurulmasından önce, sosyalist partiler ya da gruplar sadece Selanik merkezli Yahudi Sosyalist İşçi Federasyonu ve Halkın Federatif Partisi (Bulgar Kısmı) adındaki Bulgar sol partisi gibi Osmanlı İmparatorluğu azınlıkları arasında var olmuştur. Diğer yandan İstanbul Rum Sosyalist Merkezi, Ermenilerin Sosyal Demokrat Hınçak Partisi ve Ermeni Devrimci Federasyonu da mevcuttu. Osmanlı Sosyalist Fırkası asıl desteğini meclisteki Bulgar ve Ermeni gruplardan almıştır.

  Osmanlı Sosyalist Fırkası modern tarzda gerçek bir siyasi parti olmaktan çok bir aydınlar topluluğuydu. Jön Türklerin muhalefete karşı aldığı zorlayıcı tedbirler sonrasında parti, muhalefeti desteklemeye başlamıştır. Eylül 1911'de uluslararası işçi hareketi ile irtibat kurabilmek adına partinin uluslararası örgütü, Dr. Refik Nevzat tarafından Paris'te kurulmuştur. Buna rağmen partinin eylemleri sınırlı kalmıştır ancak Hüseyin Hilmi, Jean Jaurés ile yazışMayısı başarmıştır. Fakat parti, İkinci Enternasyonal'e kabul edilmeyi başaramamıştır.

  Jön Türklerin 1913'teki askeri darbesinin ardından muhalefet geniş çapta baskı altında tutulmaya başlandı ve Osmanlı Sosyalist Fırkası adına zorlu bir süreç başladı. Hüseyin Hilmi tutuklandı ve 1918 yılına kadar hapis ve sürgün edildi. Bu durum partinin sonunu getirdi.

• 1917 - Geçici Hükûmet'in Başbakanı Aleksandr Kerenski, Rus Cumhuriyeti'ni ilan etti.
• 1918 - Nuri Paşa ve Mürsel Bakü komutasındaki Osmanlı, Azeri ve Dağıstan birliklerinden oluşan Kafkas İslam Ordusu, Bakü Muharebesi sonucunda Bakü'yü, Rus ve Ermeni işgalinden kurtararak şehirde Osmanlı bayrağını dalgalandırdı.
• 1923 - Türkiye'de ilk yüzme yarışı, Galatasaray Kulübünce İstanbul-Büyükada'da düzenlendi.
• 1924 - Mustafa Kemal Atatürk, ilk defa Trabzon'a ayak bastı; bugünü Trabzonlular ''Atatürk Günü'' olarak kabul etti.
• 1927 - Eskişehir Bankası kuruldu.
• 1944 - II. Dünya Savaşı sırasında, Büyük Britanya savaşının en önemli gününde Kraliyet Hava Kuvvetleri uçakları, Luftwaffe'ye ait 185 Alman uçağını düşürdü.
• 1975 - Beyrut'ta Hristiyan ve Müslümanlar arasında iç savaş başladı.
• 2002 - Manisa Etnografya ve Arkeoloji Müzesi soyuldu. Soygunda, Helenistik döneme ait Marsyas ve Roma dönemine ait Eros heykelleri çalındı.

Doğumlar

• 601 - Ali bin Ebu Talib, İslam Devleti'nin 656-661 yılları arasındaki 4. İslam Halifesi (ö. 661 )
• Ali
  عليّ(رضي الله عنه) Emîrü'l-mü'minîn
  Ebû Türâb
  Esedullāhi'l-gālib

  

  İstanbul Ayasofya'da sergilenen Ali'nin adının yer aldığı kaligrafik mühür

  

  Ali bin Ebu Talib'in Şii geleneğinde geleneksel resmedilişi

  4. Râşidîn Halifesi Hüküm süresi 17 Haziran 656 - 28 Ocak 661 Önce gelen Osman Sonra gelen Hasan (halife olarak) 1. Şîa İmamı Önce gelen Makam oluşturuldu Sonra gelen Hasan   Doğum y. 600
  Mekke, Hicaz, Arabistan Ölüm y. 28 Ocak 661
  (y. 21 Ramazan 40)
  (y. 60 yaşında)
  Kûfe, Râşidîn Halifeliği Defin İmam Ali Türbesi, Necef, Irak
  31.996111°K 44.314167°D Eş(ler)i
  • Fâtıma
  • Ümâme bint Ebü'l-Âs
  • Ümmü'l-Benîn
  • Esmâ bint Umeys
  • Havle bint Cafer
  • Leyla bint Mes'ud
  • el-Sahba bint Rabi'a
  • Ümmü Said bint Urve
  • Muhayye bint İmru'l-Kays
  Çocuk(lar)ı
  • Hasan
  • Hüseyin
  • Zeyneb bint Ali
  • Ümmü Gülsüm bint Ali
  • Muhsin bin Ali
  • Muhammed bin Hanefiyye
  • Abbas bin Ali
  • Rukayye
  • Ümame
  • Abdullah
  • Cafer
  • Muhammed el-Evsat
  • Osman
  • Ömer
  • Ebu Bekir
  • Muhammed el-Asker
  Hanedan Kureyş (Benî Hâşim) Babası Ebû Tâlib Annesi Fâtıma bint Esed Dini İslâm

  Ali bin Ebu Talib (Arapça: علي بن أبو طالب‎; 21 Mart 599 veya 600, Mekke - 28 Ocak 661, Kufe), İslam Devleti'nin 656-661 yılları arasındaki halifesi. İslam peygamberi Muhammed'in damadı ve amcası Ebu Talib'in oğlu olan Ali, Muhammed'in İslam'a davetini kabul eden ilk erkek kişidir. Sünni İslam'a göre Ali, dört halifenin sonuncusu, Şii İslam'a göre ise imamların ilki ve Muhammed'in hak vârisidir. Şii ve Sünni İslam arasındaki farklılaşmanın ana nedeni Muhammed'in gerçek vârisinin kim olduğu konusundaki görüş farklılığından ileri gelmektedir.

  Ebu Talib ve Fatıma bint Esed'in çocukları olan Ali, Kâbe'de doğan tek insan olup, İslam Peygamberi'nin himayesinde büyümüştür. Muhammed'e vahiy geldiğinde ise, onun davetini kabul eden ilk erkek olan Ali, hayatını İslam'a adamıştır. Peygamberin emri üzerine hicret gecesi onun yatağına yatan ve emanetleri sahiplerine ileten Ali, kısa bir süre içinde peygamberin ardından Medine'ye gitmiş, burada İslam Peygamberi'nin kızı Fatıma ile[evlenmiştir. Medine döneminde başlayan ilk küçük çaplı savaşlardan başlayarak neredeyse katılmadığı hiçbir savaş olmaması hasebiyle, savaşçılığı ve cesareti ile bilinen Ali, üçüncü halife Osman bin Affan'ın öldürülmesinin ardından halk tarafından halifeliğe getirilmiştir.

  Ali
  Allah'ın Arslanı - (Esedullah)

  

   

  Ali diğer bir kısım dinî kişiliklerle birlikte "Ali kültü"nün merkezî kişiliğini oluşturur. Rivayet kültürüne dayalı eserlerde, Ali bilhassa ilmi, cesareti, imanı, dürüstlüğü, adanmışlığı, sadıklığı, cömertliği ve şefkati ile anılmakta olup, batıni sufi gelenekler için en önemli mistik figürdür. Özellikle, tefsir, fıkıh ve dinî düşünce alanındaki üstünlüğü kabul görür.

•  
• 767 - Saichō, Budizmin Tendai mezhebinin kurucusu olan Japon Budist keşiş (ö. 822)
• 1254 - Marco Polo, İtalyan seyyah (ö. 1324)
• 1587 - Muhammed Bakır Mirza, Safevi Şehzadesi (ö. 1615)

•  

  Muhammed Bakır Mirza, Batı'da Safi Mirza (15 Eylül 1587, Meşhed - 2 Şubat 1614, Reşd) olarak tanınan, Şah Abbas 'ın(1588-1629) en büyük oğlu.

  Muhammed Bağır Mirza
  شاه عَباس بُزُرگ Safevi prensi Veliaht(lar) Safi   Doğum 15 Eylül 1587
  Meşhed, Safevi Devleti Ölüm 2 Şubat 1614
  Reşt, Safevi Devleti Eş(ler)i Dilaram hanım Çocuk(lar)ı Safi Tam adı Bağır Mirza bin Abbas bin Muhammed bin Tahmasb bin İsmail bin Haydar bin Cüneyd es-Safevi Hanedan Safevî Hanedanı Babası Şah Abbas Annesi Tinatin Dini Şia İslam

  Safi Mirza, birkaç önde gelen Çerkesin dahil olduğu mahkeme entrikalarından birinde yakalandı, bu da onun şah olmasını engelledi. Oğlu, hanedan adı Safi (1629-1642) ile tanınan bir sonraki Şah oldu.

  Hayatı

  Muhammed Bağır Mirza, Eylül 1578'de Kral Abbas'ın Hristiyan Çerkes eşlerinden biri tarafından doğdu. Kral Abbas'ın beş oğlundan üçü kurtulmuştu, bu yüzden Safevi halefiliği güvenli ggörünüyordu. Şah Abbas'ın, en büyük oğlu ve veliaht prensi olan Muhammed Bağır Mirza ile arası iyi idi. Ancak 1614'te, Gürcistan'da iki eski sadık Gürcü tebaası olan I. Teymuraz'a karşı bir cezalandırma kampanyası sırasında şah, prensin önde gelen bir Çerkes olan Ferhat Bey Çerkes hayatına karşı komplo kurduğu söylentilerini duydu. Kısa bir süre sonra Muhammed Bağır, şahın mızrağını sokma şansı bulamadan bir yaban domuzu öldürerek bir av sırasında protokolü bozdu. Bu, Abbas'ın şüphelerini doğrulayarak melankoliye batmasına neden oldu; artık üç oğlunun hiçbirine güvenmiyordu. 1615'te Muhammed'i öldürmekten başka seçeneği olmadığına karar verdi. Behbud bey başka bir Çerkes,Şah'ın emirlerini yerine getirdi ve Prens, Reşt kentinde bir hamamda öldürüldü; Erdebil'de gömüldü. Şah, eyleminden neredeyse hemen pişman oldu ve kedere daldı. 1621'de Abbas ciddi şekilde hastalandı. Babasının ölüm döşeğinde olduğunu düşünen oğlu ve vârisi Hüdabende Mirza, tahta çıkışını Kızılbaş destekçileriyle kutlamaya başladı. Ancak Şah iyileşti ve oğlunu kör ederek cezalandırmaya başladı ve onu tahtını bir daha almaktan diskalifiye etti. Körleme ancak kısmen başarılı oldu ve prensin takipçileri uydurma bir ihanetle onu ülke dışına kaçırmayı planladılar. Ama komplo ihanete uğradı,Prens'in takipçileri idam edildi ve prens, Alamut Kalesine hapsedildi.

  Beklenmedik bir şekilde Abbas, babasının öldürülmesi nedeniyle büyükbabasından nefret ettiği söylenen acımasız ve içe dönük bir karakter olan Muhammed Bağır Mirza'nın oğlu Sam Mirza'yı varisi olarak seçti. 1629'da on yedi yaşında Şah Abbas'tan sonra Şah Safi adını alan oydu.

   

• Safevîler

  شاهنشاهی صفوی
  Safevi İmparatorluğu
  Memālik-i Mahruse

  1501-1736

  

  Bayrak (1576-1732)

  

  Arma

  

  Safevi İran Haritası (1501-1736)

  Tür İmparatorluk Başkent Tebriz
  (1501-1555)
  Kazvin
  (1555-1598)
  İsfahan
  (1598-1736) Resmî dil(ler) Farsça Yaygın dil(ler) Azerice (saray, dini liderler, ordu, anadil, şiir diplomatik yazışmalar)[2] Resmî din İslam Hükûmet Monarşi Şehinşah  

  • 1501-1524

  I. İsmail (ilk)

  • 1732-1736

  III. Abbas (son) Veziriâzam  

  • 1501-1507

  Emir Zekeriya (ilk)

  • 1729-1736

  Nadir Şah (son) Yasama organı Şûrâ-yı Devlet Tarihî dönem Yeni Çağ

  • Kuruluşu

  22 Aralık 1501

  • Merv Muharebesi

  1510

  • Çaldıran Muharebesi

  1514

  • Dağılışı

  8 Mart 1736 Yüzölçümü 1630 2.900.000 km2 Nüfus

  • 1650

  8-10 milyon Para birimi Tümen, Abbâsî, Şahı Öncüller Ardıllar Akkoyunlular Efrâsiyâb Hanedanı Timur İmparatorluğu Mihribânîler Şirvanşah Kârkiyâ Hanedanı Mar'aşîler Bâduspânîler Afşar İmparatorluğu Hotakîler Rus İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu Azerbaycan tarihi

  

    İran tarihi

  dizisinin bir parçası

  

  Mitolojik tarih

  • Pişdâdî Hanedanı
  • Keyânî Hanedanı

  Tarihöncesi

    MÖ Tarihöncesi İran Antik Çağ-4000 Karaz kültürü 3400-2000 Proto Elamlılar 3200-2700 Ciruft kültürü c. 3100-c. 2200 Elam 2700-539 Akad İmparatorluğu 2400-2150 Kassitler c. 1500-c. 1155 Yeni Asur İmparatorluğu 911-609 Urartular 860-590 Manna Krallığı 850-616

  İmparatorluklar devri

  Med İmparatorluğu MÖ 678-550 (İskit Krallığı) MÖ 652-625 Yeni Babil İmparatorluğu MÖ 626- 539 Ahameniş İmparatorluğu MÖ 550-330 Ermenistan Krallığı MÖ 331-MS 428 Atropatena MÖ 320'ler-MS 3. yüzyıl Kapadokya Krallığı MÖ 320'ler-MS 17 Selefkî İmparatorluğu MÖ 312-63 Pontus Krallığı MÖ 281-MS 62 Fratarakas MÖ 3. yüzyıl Persis Kralları MÖ 3. yüzyıl-y. MS 222 Part İmparatorluğu MÖ 247-MS 224 Elamais MÖ 147-MS 224 Harakini MÖ 141-MS 222 Hint-Part krallığı 19-240 Sasani İmparatorluğu 224-651 Zermihrîler 6. yüzyıl-785 Kârinîler 550'ler-11. yüzyıl

  Orta Çağ

  Râşidîn Halifeliği 632-661 Emevîler 661-750 Abbâsîler 750-1258 Dâbûyîler 642-760 Bâvendîler 651-1349 Demâvend Masmuğanı 651-760 Bâduspânîler 665-1598 Cüstânîler 791-11. yüzyıl Zeydîler 864-14. yüzyıl Tâhirîler 821-873 Sâmânîler 819-999 Saffârîler 861-1003 Gurlular pre-879-1215 Sâcoğulları 889-929 Müsâfirîler 919-1062 Ziyârîler 930-1090 İlyâsîler 932-968 Büveyhîler 934-1062 Gazneliler 977-1186 Kâkûyîler 1008-1141 Nasrîler 1029-1236 Şabankara 1030-1355 Büyük Selçuklu İmparatorluğu 1037-1194 Harezmşahlar Devleti 1077-1231 İldenizliler 1135-1225 Yezd Atabegleri 1141-1319 Salgurlular 1148-1282 Hezâresbîler 1155-1424 Piştekinliler 1155-1231 Kutluğhanlılar 1223-1306 Mihribânîler 1236-1537 Kert Hanedanı 1244-1396 İlhanlılar 1256-1335 Çobanoğulları 1335-1357 Muzafferîler 1335-1393 Celâyir Sultanlığı 1337-1376 Serbedârîler 1337-1376 İncûlular 1335-1357 Efrâsiyâb Hanedanı 1349-1504 Mar'aşîler 1359-1596 Timurlular 1370-1507 Kârkiyâ Hanedanı 1370'ler-1592 Karakoyunlular 1406-1468 Akkoyunlular 1468-1508

  Erken Modern Çağ

  Safevîler 1501-1736 (Hotakîler) 1722-1729 Afşar Hanedanı 1736-1796 Talış Hanlığı 1747-1826 Zend Hanedanı 1751-1794 Kaçar Hanedanı 1789-1925

  Modern Çağ

  Pehlevî İranı 1925-1979 Geçici Hükûmet 1979 İran İslam Cumhuriyeti 1979-günümüz Türk tarihi dizisinin bir parçası

  Safevî İmparatorluğu (Farsça: شاهنشاهی صفوی, romanize: Şehinşahi-yi Safevî), Safevîler, Safevî Devleti, veya resmi adıyla "Korunan İran Memleketleri" (Farsça:ممالک محروسه ایران, Memālik-i Mahruse-yi İran), 1501 ve 1736 yılları arasında varlığını sürdürmüş, sıkça modern İran tarihinin başlangıcı olarak kabul edilen, Safevi Hanedanı tarafından yönetilmiş devlet. Bugünkü İran, Azerbaycan, Ermenistan, Irak, Afganistan, Türkmenistan ve Türkiye'nin doğu kesiminde varlığını sürdürmüş, Şiî Onikiciliği resmî mezhep olarak kabul etmiş ve İran'ın varisi olduğu Safevî Hanedanı'nın devletidir.

  Devletin kuruluşunda ana rolü Kızılbaş Türkmenler oynadı. Kuruluşta Tacikler gibi İrani unsurlar ise bürokrasi ve kültürel alanlarda bulundu.

  Safevî İmparatorluğu, ne Ahameniş ve Sasani imparatorlukları gibi önceki Pers imparatorlukların bir dirilişi ne de modern İran devletinin başlangıcıydı. Safevîler, önceki imparatorlukların Farsça konuşulan bölgelerinin büyük bir kısmını birleştirmiş olsalar da, kendilerini bu devletlerin mirasçısı ya da meşru halefi olarak görmüyorlardı. Timurlu ve Türkmen seleflerine kıyasla daha fazla ya da daha az ‘İranlı’ değillerdi. İran Platosu'nun doğu ve batı kesimlerinin Safevîler tarafından birleştirilmesi ve bölgede İmâmiyye Şiiliği'nin resmî mezhep hâline getirilmesi, günümüz İran'ının tanınabilir bir öncüsünü ortaya çıkarmış olsa da, Safevî yönetimi ne açık biçimde İran merkezliydi ne de millî bir karakter taşıyordu.

  Safevî Devleti'nin kuruluşuna destek veren Türkmen boyları şunlardır: Şamlı, Ustaclu, Dulkadirlu, Tekeli, Afşar, Kaçar, Çağırganlı, Karamustafaoğlu, Şadıllı, Beğdili, Humuslu, Varsaklar.

  İsmail Safevî, Akkoyunlu Emiri Elvend Mirza'yı Şarur (Nahçıvan) yakınlarında yendikten sonra 1501 yılının Temmuz ayında Tebriz'de kendisini Şah ilan etti. Bundan sonra İran'ın tamamını ele geçirerek, Mayısıs 1502'de resmen Safevî Şahı olan I. İsmail sonraki 235 yılda Orta Doğu'ya büyük etki yapacak bir Şiî devletinin temelini atmıştır.

  Genişlik

• 1901 - Kemalettin Kamu, Türk şair ve siyasetçi (ö. 1948)
• 1914 - Orhan Kemal, Türk yazar (ö. 1970)
• 1929 - Nejat Saydam, Türk sinema yönetmeni, senarist ve oyuncu (ö. 2000)
• 1933 - Hamiye Çolakoğlu, Türk seramik sanatçısı (ö. 2014)
• 1939 - Ersin Faralyalı, Türk sanayici ve siyasetçi (ö. 2008)
• 1946 - Mesut Mertcan, Türk sunucu ve haber spikeri (ö. 2017)
• 1954 - Hrant Dink, Türkiye Ermenisi gazeteci ve Agos gazetesi Genel Yayın Yönetmeni (ö. 2007)
• 1956 - Nihat Genç, Türk yazar ve gazeteci (ö. 2025)
• 1957 - Rıza Akın, Türk oyuncu (ö. 2022)
• 1959 - Numan Kurtulmuş, Türk siyasetçi
• 1967 - Çetin Akdeniz, Türk bağlama virtüözü
• 1969 - Kurthan Yılmaz, Türk futbolcu
• 1972 - Letizia Ortiz, İspanya Kralı VI. Felipe'nin eşi ve İspanya kraliçesi
• 1973 - Songül Karlı, Türk oyuncu, sunucu ve şarkıcı
• 1974 - Murat Yakın, Türk asıllı İsviçreli eski millî futbolcu ve teknik direktör
• 1989 - Nihat Şahin, Türk futbolcu
• 1995 - Gökdeniz Varol, Türk futbolcu
• 1997 - Mustafa Taş, Türk başpehlivan

Ölümler

• 668 - II. Konstans ("Sakallı Konstantin"), Roma Konsülü unvanını taşıyan son Bizans İmparatoru (d. 630)
• 921 - Ludmila, Çek Hristiyan azizi ve iman şehidi (d. 860)
• 1326 - Dmitri, Moskova Büyük Prensi (d. 1299)
• 1559 - Izabela Jagiellonka, Doğu Macaristan Kralı I. János'un eşi (d. 1519)
• 1929 - Fehime Sultan, Osmanlı Sultanı V. Murad'ın kızı (d. 1875)
• 1956 - Abdurrahman Vefik Sayın, Osmanlı devlet adamı, iktisatçı, eğitimci ve yazar (d. 1857)
• 1972 - Baki Süha Ediboğlu, Türk şair ve yazar (d. 1915)
• 1972 - Ulvi Cemal Erkin, Türk besteci (d. 1906)
• 1973 - VI. Gustaf Adolf, İsveç Kralı (d. 1882)
• 2002 - Şükran Güngör, Türk tiyatro ve sinema sanatçısı (d. 1926)
• 2020 - Suna Kıraç, Türk iş insanı ve Koç Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili (d. 1941)

Tatiller ve özel günler

• Özgür Para Günü
• Dünya Demokrasi Günü
• El Salvador Bağımsızlık Günü
• Honduras Bağımsızlık Günü
• Guatemala Bağımsızlık Günü
• Kosta Rika Bağımsızlık Günü
• Nikaragua Bağımsızlık Günü
• Slovakya Koruyucu Azize Günü
• Dünya Temizlik Günü