1 Mayısıs Tarihte Bugün Miladi takvime göre yılın 121. günü.
Olaylar
- 1707 - İngiltere, Galler ve İskoçya; Büyük Britanya olarak birleşti.
- 1776 - İlluminati, Adam Weishaupt tarafından kuruldu.
- 1889 - 1 Mayısıs, işçilerin ortak bayramı olarak kabul edildi.
.jpg)
2013 Avusturya'da Uluslararası İşçi Bayramı gösterisi
Resmî adı Uluslararası İşçi Bayramı Diğer adı 1 Mayısıs Türü Uluslararası (95 ülke) Başlama 1 Mayısıs 1889(137 yıl, 0 gün) Tarih 1 Mayısıs veya Mayısıs ayının ilk Pazartesi günü Törenler Ülkeye göre değişiklik gösterir; çoğunlukla geçit törenleri, yürüyüşler, barbeküler Sıklık Yıllık Bağlantılı günler İşçi Bayramı (Amerika Birleşik Devletleri)
1 Mayısıs İşçi Bayramı resmi tatil
1 Mayısıs başka gerekçeyle resmi tatil
İşçi Bayramı başka bir tarihte kutlanıyor
İşçi Bayramı kutlanmıyor
Nazi Almanyası'nda 1 Mayısıs kutlamaları 1937, Berlin
1 Mayısıs İşçi ve Emekçiler Bayramı, işçi ve emekçiler tarafından dünya çapında kutlanan, birlik, dayanışma ve haksızlıklarla mücadele günü. Dünya üzerindeki pek çok ülkede, resmî tatil olarak kabul edilmektedir.
Tarihçe
İlk kez 1856'da Avustralya'nın Melbourne kentinde taş ve inşaat işçileri, günde sekiz saatlik iş günü için Melbourne Üniversitesi'nden Parlamento Evi'ne kadar bir yürüyüş düzenlediler.
1 Mayısıs 1886'da Amerika İşçi Sendikaları Konfederasyonu önderliğinde işçiler günde 12 saat, haftada 6 gün olan çalışma takvimine karşı, günlük 8 saatlik çalışma talebiyle iş bıraktılar. Chicago'da yapılan gösterilere yarım milyon işçi katıldı. Louisville'de 6 binden fazla siyah ve beyaz işçi birlikte yürüdü. O dönemde Louisville'deki parklar, siyahlara kapalıydı. İşçiler, sokaklarda yürüdükten sonra hep birlikte Ulusal Park'a girdi. Her eyalet ve kentte, siyah ve beyaz işçilerin birlikte yaptığı gösteriler, gazeteler tarafından 'Böylece önyargı duvarı yıkılmış oldu' şeklinde yorumlanmıştı. Bu gösteriler 1 Mayısıs'ı izleyen günlerde tüm harareti ile devam etti ve 4 Mayısıs'ta kanlı Haymarket Olayı'na yol açtı. Uygulanan yasal baskılarla bu gösterinin tekrarlanması engellendi. 14-21 Temmuz 1889'da toplanan İkinci Enternasyonal'de Fransız bir işçi temsilcisinin önerisiyle 1 Mayısıs gününün tüm dünyada "Birlik, mücadele ve dayanışma günü" olarak kutlanmasına karar verildi. Böylece ikinci gösteri 1890 yılında yapılabildi.
Zamanla 8 saatlik iş günü birçok ülkede resmen kabul edildi. 1 Mayısıs böylece işçilerin birlik ve dayanışmasını yansıtan bir bayram niteliğini kazandı. Günümüzde sosyalist ülkelerde (Çin, Kuzey Kore, Vietnam, Laos, Küba, Venezuela, Nepal, Bolivya) ve daha birçok ülkede tatil günü olan 1 Mayısıs'ı işçiler büyük kitle gösterileriyle kutlar; bazı ülkelerde 1 Mayısıs siyasal bir eylem biçimini de alır.
Ayrıca bakınız
- 1889 - Alman ilaç firması Bayer, Aspirini üretti..
- 1906 - Türkiye'de günümüzde bilinen ilk 1 Mayısıs İzmir'de kutlandı.
- 1909 - Üsküp'te 1 Mayısıs etkinlikleri düzenlendi.
- 1909 - Selanik'te Selanik Sosyalist İşçi Federasyonu tarafından örgütlenen 1 Mayısıs etkinlikleri düzenlendi.
- 1912 - İstanbul'da Osmanlı Sosyalist Fırkası tarafından 1 Mayısıs etkinliği düzenlendi.
- 1918 - Brest Litovsk Barış Antlaşması sonrası Alman birlikleri Don Sovyet Cumhuriyeti'ne girdi.
- 1921 - Tersane İşçileri, işgal altındaki İstanbul'da 1 Mayısıs'ı kutladı. İştirakçi Hilmi önderliğinde Sosyalist Fırka'nın düzenlediği 1 Mayısıs'a işçiler kızıl bayraklarla katıldı ve Kasımpaşa'dan Şişli Hürriyet-i Ebediye Tepesi'ne kadar yürüdüler.
- 1922 - Ankara'da Türkiye Halk İştirakiyyun Fırkası'nın örgütlediği İmalat-ı Harbiye işçileri arasında 1 Mayısıs düzenlendi. Aynı zamanda Sovyet Elçiliği'nde de kutlandı.
- 1923 - İstanbul'da tütün işçileri, askeri fabrika ve demiryolu işçileri, fırıncılar, İstanbul tramvay, telefon, tünel, gazhane işçileri 1 Mayısıs'ı sokakta kutladılar. "Yabancı şirketlere el konsun", "8 saatlik iş günü", "Hafta tatili", "Serbest Sendika ve Grev Hakkı" pankartlarını taşıdılar.
- 1925 - Kıbrıs, Birleşik Krallık kolonisi oldu.
- 1925 - Takrir-i Sükun Kanunu'yla her türlü gösteri ve yürüyüş yasaklanınca, 1 Mayısıs da kitlesel olarak kutlanamaz hale geldi.
- 1927 - Adolf Hitler yönetimindeki Nazi Partisi, Berlin'de ilk kez miting yaptı.
- 1933 - Almanya'da 1 Mayısıs, o günü tatil ve "Ulusal İşçi Günü" ilan eden iktidardaki Nazi Partisi'nin desteğiyle ve görkemli törenlerle kutlandı. Ertesi gün, tüm sendika merkezleri işgal edildi, varlıklarına el konuldu ve sendika liderleri tutuklandı.
- 1939 - Türk Medeni Kanunu Hatay'da yürürlüğe girdi.
- 1940 - 1940 Yaz Olimpiyat Oyunları savaş yüzünden iptal edildi.
- 1941 - İktidarda yozlaşMayısı anlatan ve yüzyılın en iyi filmi olarak kabul edilen, Orson Welles'in yönettiği Yurttaş Kane filmi ilk kez gösterildi.
- 1945 - Alman Nazi Propaganda Bakanı Joseph Goebbels, Sovyet Birlikleri Berlin'e girerken karısını ve altı çocuğunu öldürerek intihar etti.
- 1945 - II. Dünya Savaşı'nın sonu: Zafer Sancağı, Berlin'deki Reichstag binası üzerine göndere çekildi.
- 1948 - Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti (Kuzey Kore) resmen kuruldu. Kim Il-sung, ilk Devlet Başkanı oldu.
- 1948 - Hürriyet gazetesi, Sedat Simavi tarafından İstanbul'da kuruldu.
- 1956 - Jonas Salk'ın geliştirdiği çocuk felci aşısı kullanılmaya başlandı.
- 1964 - Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT), özel yasayla özerk bir kamu tüzel kişiliğine sahip olarak kuruldu.
- 1967 - Elvis Presley, Priscilla Beaulieu ile Las Vegas'ta evlendi.
- 1968 - Hürriyet Haber Ajansı (HHA) kuruldu.
- 1971 - Başbakan Nihat Erim, Anayasa için, "Türkiye böyle bir lüksü kaldıramaz" dedi.
- 1976 - 50 yıllık aradan sonra 1 Mayısıs İşçi Bayramı İstanbul Taksim Meydanı'nda yapılan büyük bir mitingle kutlandı. DİSK'in düzenlediği 1976 1 Mayısıs'ı, Türkiye'de kitlesel 1 Mayısıs kutlamalarının başlangıcı oldu.
- 1977 - İstanbul Taksim Meydanı'nda kutlanan 1 Mayısıs İşçi Bayramı kutlamaları sırasında yaşanan olaylarda 34 kişi öldü, 136 kişi yaralandı. Olay, tarihe Kanlı 1 Mayısıs olarak geçti.
- 1979 - İstanbul'da 1 Mayısıs kutlamaları yasaklandı ve sokağa çıkma yasağı getirildi. Sokağa çıkan Türkiye İşçi Partisi (TİP) Genel Başkanı Behice Boran ve 1000'e yakın kişi gözaltına alındı. Behice Boran ve 330 Türkiye İşçi Partili 6 Mayısıs'ta tutuklandı. DİSK'e bağlı bir grup sendika ise İzmir'de "izinli" 1 Mayısıs kutlaması yaptı.
- 1980 - 12 Eylül darbesinden önce son "yasal" 1 Mayısıs kutlamaları yapıldı. Sıkıyönetim altındaki İstanbul, Ankara ve İzmir'de gösteriler yasaklandı. DİSK, Mersin'de "izinli" 1 Mayısıs kutlaması yaptı. 12 Eylül 1980 askerî darbesinden sonra, o zamana kadar "Bahar Bayramı" adıyla resmi tatil günü olan 1 Mayısıs, çalışma günleri arasına dahil edildi.
- 1984 - Devlet Güvenlik Mahkemeleri sekiz ilde göreve başladı.
- 1985 - Tokat'ta, Tekel Sigara Fabrikası kuruldu.
- 1989 - İstanbul'da 1 Mayısıs'ı kutlamak için İstiklal Caddesi'nden Taksim'e yürümek isteyen 2000 kişilik grup, polis tarafından dağıtıldı. Olaylar sırasında alnından vurulan Mehmet Akif Dalcı adlı genç bir gün sonra öldü. 400'ü aşkın gösterici gözaltına alındı.
- 1990 - İstanbul'un çeşitli semtlerinde yapılan 1 Mayısıs eylemlerinde 40 kişi yaralandı, 2 bin kişi gözaltına alındı. Yaralılardan Gülay Beceren felç oldu.
- 1993 - Aydınlık dergisi kuruldu.
- 1999 - TRT internet sitesi trt.net.tr yayına başladı.
- 2000 - Türk Hava Kuvvetleri; ilk saldırı, arama ve kurtarma helikopteri olan ve Fransız Eurocopter firmasınca üretilen bir adet AS 532 Cougar AL helikopterini teslim aldı.
- 2003 - ABD Başkanı George W. Bush, Irak'taki muharebelerin son bulduğunu açıkladı.
- 2004 - On ülke AB'ye katıldı: Kıbrıs, Çekya, Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Malta, Polonya, Slovakya, Slovenya.
- 2006 - Porto Riko Hükûmeti maddi sıkıntı nedeniyle, tüm Hükûmet kuruluşlarını ve okulları kapattı.
- 2009 - 31 yıl sonra resmi olarak 5 bin kişilik bir grup, DİSK organizasyonuyla 1 Mayısıs kutlamaları için Taksim'e çıktı.
- 2009 - 60. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti'nde kabine revizyonuna gidildi.
- 2010 - 32 yıl sonra Taksim'de ilk kez izinli olarak 1 Mayısıs kutlamaları yapıldı.
Doğumlar
- 1878 - Mehmet Kâmil Berk, Türk tıp doktoru (Mustafa Kemal Atatürk'ün doktorlarından) (ö. 1958)
- 1910 - Behice Boran, Türk siyasetçi ve sosyolog (ö. 1987)
- 1910 - Nejdet Sançar, Türk eğitimci ve yazar (ö. 1975)
- 1915 - Mina Urgan, Türk yazar, filolog, profesör ve çevirmen (ö. 2000)
- 1927 - Albert Zafy, Madagaskarlı siyasetçi ve Madakaskar'ın 6. Devlet Başkanı (ö. 2017)
- 1931 - Mehmet Aslan, Türk oyuncu, senarist ve yönetmen (ö. 1987)
- 1931 - Rüçhan Çamay, Türk ses sanatçısı ve sinema oyuncusu (ö. 2025)
- 1941 - Asil Nadir, Kıbrıslı iş insanı (ö. 2025)
- 1941 - Nurhan Damcıoğlu, Türk kantocu, ses sanatçısı, tiyatro ve sinema oyuncusu (ö. 2023)
- 1953 - Necati Bilgiç, Türk sinema ve tiyatro oyuncusu
- 1954 - Menderes Samancılar, Türk sinema ve dizi oyuncusu
- 1956 - Coşkun Aral, Türk uluslararası savaş fotoğrafçısı, gezgin, gazeteci, macera insanı ve belgesel yapımcısı
- 1958 - Hulki Cevizoğlu, Türk gazeteci, yazar ve televizyon programcısı
- 1961 - Ziya Selçuk, Türk eğitimci ve Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanı
- 1963 - Erkan Mumcu, Türk politikacı, T.C Kültür ve Turizm eski bakanı, Anavatan Partisi eski genel başkanı
- 1964 - Birol Güven, Türk film yapımcısı, senaryo yazarı ve yönetmen
- 1966 - Nedim Türkmen, Türk iş adamı (ö. 2025)
- 1971 - Didem Akın, Türk basketbol oyuncusu ve menajer
- 1971 - Hasret Gültekin, Türk bağlama virtüözü, şarkıcı, besteci, söz yazarı ve yapımcı (ö. 1993)
- 1973 - İsmail Sancak, Türk belgesel yönetmeni
- 1975 - Murat Han, Türk dizi ve sinema oyuncusu
- 1978 - Orhan Ölmez, Türk şarkıcı, besteci, söz yazarı, aranjör ve sunucu
- 1980 - Dilek Çelebi, Türk tiyatro oyuncusu
- 1982 - Mehmet Muş, Türk siyasetçi ve ekonomist
- 1994 - İlkay Durmuş, Türk futbolcu
Ölümler
- 408 - Arcadius, Doğu Roma İmparatoru (d. 377/378)
- 1118 - Matilda, Kral I. Henry'nin ilk eşi olarak İngiltere Kraliçesi (d. 1080)
- 1308 - I. Albrecht, Avusturya dükü ve Germen imparatoru (d. 1255)
- 1539 - Portekizli Isabella, İspanyol İmparatorluğu'nun hükümdarı olan Kutsal Roma imparatoru kuzeni V. Karl'ın konsort imparatoriçe ve konsort kraliçesi (d. 1503)
- 1920 - Margaret, İsveç Veliaht Prensesi ve Scania Düşesi (d. 1882)
- 1969 - İmran Öktem, Türk hukukçu ve eski Yargıtay Başkanı (d. 1904)
- 1988 - Altan Erbulak, Türk karikatürist, oyuncu ve gazeteci (d. 1929)
- 2012 - Cüneyt Türel, Türk Tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu, seslendirme sanatçısı (d. 1942)
Özel günler
Yorumlar
Yorum Yap