ABD'den İran'a tarihin en ağır yaptırım tehdidi! Tahran'ın ticaret ortakları arasında kimler var?

ABD, yaklaşık altı aydır devam eden İran savaşında ekonomik baskıyı yeni bir aşamaya taşımaya hazırlanıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Washington'ın İran'a "tarihin en ağır yaptırımlarını" uygulayacağını açıkladı. Başkan Donald Trump ise İran'a ekonomik destek sağlayan ülkeleri de hedef alarak "eşi benzeri görülmemiş ölçekte ekonomik savaş ve izolasyon" tehdidinde bulundu. Peki İran'ın ticaret ortakları kimler?

Washington'ın yeni hamlesi yalnızca İran'ı değil, Tahran'la ticari ilişkilerini sürdüren ülkeleri de doğrudan ilgilendiriyor. Reuters'ın iki ayrı haberine göre Çin'den Türkiye'ye, Irak'tan Hindistan'a kadar çok sayıda ülke İran ekonomisiyle önemli ticari bağlara sahip.

Ancak listenin en dikkat çekici ülkelerinden biri Körfez'den geliyor: Birleşik Arap Emirlikleri.

İran ile savaşın aylardır bölgeye yayıldığı, İran Devrim Muhafızları'nın Körfez'deki hedeflere ve deniz taşımacılığına yönelik saldırılar gerçekleştirdiği bir dönemde BAE'nin İran'ın en önemli ekonomik ortaklarından biri olması dikkat çekiyor. Reuters'a göre BAE, savaş öncesinde İran'ın en büyük ticaret ortaklarından biri konumundaydı.

TRUMP'TAN İRAN'A DESTEK VEREN ÜLKELERE AÇIK TEHDİT

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, perşembe günü yaptığı açıklamada İran'a yönelik yeni yaptırım paketinin "tarihin en ağır yaptırımları" olacağını söyledi.

Bessent, yaptırımların yanı sıra İran'a yönelik deniz ablukasına da dikkat çekerek Washington'ın ekonomik baskıyı maksimum seviyeye çıkaracağını belirtti. ABD'nin amacının İran ekonomisini çökertmek ve rejim üzerindeki baskıyı artırmak olduğunu ifade etti.

Bessent, bu kapsamda uygulanacak yeni yaptırımların ayrıntılarını pazartesi günü düzenleyeceği basın toplantısında açıklayacağını söyledi.

ABD Hazine Bakanı ayrıca maksimum ekonomik baskının uygulanmasının, yeni ve büyük çaplı bir askeri operasyon ihtiyacını azaltabileceğini savundu.

Trump ise bir gün önce yaptığı açıklamada ekonomik savaş tehdidini çok daha geniş bir çerçeveye taşıdı. ABD Başkanı, İran'a herhangi bir şekilde "can simidi" sağlayan ülkelerin de ağır ekonomik sonuçlarla karşı karşıya kalacağını söyledi.

Trump'ın açıklamasına göre İran'a destek sağlayan ülkelerin finans kuruluşları, şirketleri, havalimanları veya devlet kurumları da Washington'ın hedefi haline gelebilecek.

WASHINGTON'IN HEDEFİNDEKİ ASIL SORU: İRAN'LA KİM TİCARET YAPIYOR?

ABD'nin tehditleri, İran ekonomisinin dış bağlantılarını yeniden gündeme getirdi.

Reuters'ın analizine göre İran'ın çok sayıda ülkeyle önemli ticari ilişkileri bulunuyor. Bu ülkeler arasında Çin başta olmak üzere BAE, Türkiye, Irak, Umman, Pakistan, Hindistan, Ermenistan ve Azerbaycan yer alıyor.

Bu tablo, Washington'ın yaptırım politikasını yalnızca Tahran'a yönelik bir ekonomik operasyon olmaktan çıkarıp İran'la ticaret yapan üçüncü ülkeleri de içine alan daha geniş bir baskı mekanizmasına dönüştürme ihtimalini ortaya koyuyor.

Play Video

EN DİKKAT ÇEKEN ÜLKE BAE ÇIKTI

İran'ın ticaret ortakları arasında en fazla dikkat çeken ülkelerden biri Birleşik Arap Emirlikleri.

Reuters'ın Dünya Ticaret Örgütü verilerine dayandırdığı habere göre BAE, savaş öncesinde İran'ın en büyük ticaret ortaklarından biriydi. BAE, 2024 yılında İran'ın ithalatının yüzde 30'unu, yani yaklaşık 21 milyar dolarlık kısmını karşıladı.

BAE aynı yıl İran'ın ihracatının da yüzde 13'ünü oluşturdu.

İki ülke arasındaki petrol dışı dış ticaret 2024'te 6,6 milyar dolar seviyesine ulaştı. Ticaretin büyük bölümü ise BAE üzerinden gerçekleştirilen yeniden ihracattan oluştu.

Bu tablo, savaşın yarattığı çarpıcı ekonomik çelişkiyi de gözler önüne seriyor.

İran'ın savaş sırasında Körfez'deki ülkelere yönelik saldırıları bölgesel gerilimi tırmandırırken, BAE savaş öncesinde Tahran'ın ekonomisi açısından kritik ticaret kanallarından biri olmayı sürdürdü. Reuters, mart ve Mayısıs aylarında İran kaynaklı saldırıların BAE'deki enerji ve deniz taşımacılığı hedeflerini etkilediğini bildirmişti.

BAE'DEN İRAN'A EKONOMİK FREN

Ancak savaşın ardından Abu Dabi'nin Tahran'la ekonomik ilişkileri de ağır darbe aldı.

BAE, bu hafta İran'la tüm mali ve ekonomik işlemleri bir sonraki duyuruya kadar askıya aldı. Abu Dabi, kararına gerekçe olarak Tahran'dan geldiğini belirttiği füze tehdidi ve askeri tırmanışı gösterdi.

Böylece İran'ın önemli ekonomik ortaklarından biri olan BAE, bir yandan Tahran'la güçlü ticari bağları bulunan ülkeler listesinde yer alırken diğer yandan savaşın etkisiyle İran'la ekonomik ilişkilerini askıya alan ülkeler arasına girdi.

İRAN PETROLÜNÜN YÜZDE 80'İNDEN FAZLASI ÇİN'E GİDİYOR

ABD'nin yaptırım tehdidinin karşı karşıya olduğu bir diğer dev ise Çin.

Reuters'a göre Çin, İran petrolünün açık ara en büyük alıcısı konumunda. Kpler verilerine göre Çin, 2025 yılında İran'dan günde ortalama 1,38 milyon varil petrol satın aldı.

İran'ın deniz yoluyla ihraç ettiği petrolün yüzde 80'inden fazlası Çin'e gönderildi.

Çinli bağımsız rafineriler, ABD yaptırımlarına tabi İran petrolünü indirimli fiyatlarla satın alırken, ticaretin önemli bölümü ABD yaptırımlarından kaçınmak için karmaşık aracı yapılar üzerinden yürütülüyor.

ABD Hazine Bakanlığı daha önce İran petrolü satın alan Çinli bir rafineriye yaptırım uygulamış ve İran petrolü ticaretini kolaylaştıran Çin bankalarını ikincil yaptırımlarla hedef alma tehdidinde bulunmuştu.

Çin ise Washington'ın yaklaşımına karşı çıktı.

Çin Dışişleri Bakanlığı, yaptırımların ve baskının sorunu çözmeyeceğini belirterek taraflara siyasi ve diplomatik çözüm çağrısı yaptı.

TÜRKİYE DE LİSTEDE: YILLIK TİCARET 5-6 MİLYAR DOLAR

ABD'nin tehditleri açısından Türkiye de dikkat çeken ülkeler arasında bulunuyor.

Reuters'a göre Türkiye ile İran arasındaki ticaret hacmi yıllık yaklaşık 5-6 milyar dolar seviyesinde.

Türkiye İran'dan doğal gaz ithal ederken, Tahran'a başta mamul ürünler olmak üzere çeşitli ürünler ihraç ediyor. Türkiye'nin İran'a ihracatı yaklaşık 3 milyar dolar seviyesinde. İran, Türkiye'nin doğal gaz ithalatında da önemli bir kaynak. Reuters'a göre İran, Türkiye'nin toplam doğal gaz ithalatının yaklaşık yüzde 13'ünü karşılıyor.

IRAK'IN İRAN'A ENERJİ BAĞIMLILIĞI MİLYARLARCA DOLARLIK

İran'ın önemli ticaret ortaklarından biri de Irak.

İki ülke arasındaki ticaret 2025 yılında 10 milyar doların üzerine çıktı. İlişkinin önemli bölümünü İran'ın Irak'a gıda, tüketim ürünleri ve diğer malları ihraç etmesi oluşturuyor.

Enerji ise ilişkinin en kritik başlıklarından biri. Irak, İran'dan doğal gaz satın almak için yılda yaklaşık 4-5 milyar dolar ödüyor. İran gazı Irak'taki elektrik üretiminde kullanılıyor.

Reuters'a konuşan Iraklı enerji yetkilileri, ABD'nin Irak'a yönelik yeni yaptırımlarının Bağdat'ın İran'a enerji ödemelerini sürdürmesini zorlaştırabileceği uyarısında bulundu.

UMMAN VE PAKİSTAN DA BASKI ALTINDA KALABİLİR

İran'la uzun süredir yakın ilişkiler sürdüren Umman da Washington'ın ekonomik baskısından etkilenebilecek ülkeler arasında.

İki ülke arasındaki mal ticareti 2025 yılında 1,5 milyar dolar seviyesine ulaştı. Umman ayrıca İran ile ABD arasındaki temaslarda geçmişte önemli bir arabulucu rolü üstlendi.

Pakistan ise İran'la ticareti 10 milyar dolara çıkarma hedefi taşıyor. İki ülke arasındaki resmi ticaret geçmişte ABD yaptırımları nedeniyle büyük ölçüde durmuştu. Ancak gayriresmi ticaret kanalları üzerinden iki taraflı ihracat ve ithalatın yaklaşık 4 milyar dolara ulaştığı tahmin ediliyor.

Petrol, buğday, pirinç, canlı hayvan ve ilaç iki ülke arasındaki başlıca ticaret kalemleri arasında bulunuyor.

HİNDİSTAN'DA TİCARET YAPTIRIMLARLA GERİLEDİ

Hindistan'ın İran'la ticareti ise ABD yaptırımlarının etkisiyle son yıllarda ciddi biçimde geriledi.

İki ülke arasındaki ticaret 2018-19 mali yılında 17 milyar dolar seviyesindeyken, 2019-20 mali yılında üçte ikiden fazla düşerek yaklaşık 4,8 milyar dolara geriledi.

Hindistan Ticaret Bakanlığı verilerine göre ticaret hacmi 2025-26 mali yılında 1,63 milyar dolar seviyesinde kaldı.

Bu ticaretin büyük bölümünü Hindistan'ın İran'a gerçekleştirdiği ihracat oluşturuyor. Yeni Delhi ağırlıklı olarak tahıl, çay, kahve ve baharat gönderiyor. Hindistanlı yetkililer daha önce bu ihracatın insani gerekçelerle sürdürüldüğünü ve yaptırımların dışında tutulması gerektiğini savunmuştu.

ERMENİSTAN VE AZERBAYCAN DA İRAN'LA TİCARETİ SÜRDÜRÜYOR

İran'ın komşuları Ermenistan ve Azerbaycan da Tahran'ın ekonomik bağlantıları arasında yer alıyor.

İran, 2025 yılında Ermenistan'ın toplam ticaret hacminin yüzde 3,6'sını oluşturdu. İki ülke arasındaki ticaret 2026'nın ilk yarısında 371,4 milyon dolara yükseldi.

Ermenistan'ın dış ticaretinin yaklaşık yüzde 20'si İran üzerinden geçiyor. İki ülke arasında ayrıca "gaz karşılığı elektrik" anlaşması bulunuyor. Azerbaycan ile İran arasındaki ticaret hacmi de 2026'nın ilk yarısında yıllık bazda yüzde 4,5 artarak 312,6 milyon dolara çıktı.

WASHINGTON'IN EKONOMİK SAVAŞI İRAN'LA SINIRLI KALMAYABİLİR

ABD'nin yeni yaptırım tehdidi, İran'ın ekonomik olarak ne kadar geniş bir ticaret ağına sahip olduğunu da ortaya koydu.

Çin İran petrolünün en büyük alıcısı olurken, Türkiye enerji ve sanayi ticaretinde önemli bir ortak olarak öne çıkıyor. Irak İran gazına milyarlarca dolar ödüyor. Umman Tahran'ın önemli diplomatik kanallarından biri olmayı sürdürüyor. Pakistan ticareti büyütmeye hazırlanıyor. Ermenistan ve Azerbaycan ise İran'la sınır ötesi ticaret ve enerji bağlantılarını koruyor.

Ve listenin en dikkat çekici halkalarından biri BAE.

Savaş sırasında İran'ın saldırılarının hedeflerinden biri haline gelen BAE'nin, savaş öncesinde İran'ın ithalatının yüzde 30'unu karşılayan ve Tahran'ın en büyük ticaret ortaklarından biri olan ülke olması, bölgedeki ekonomik ilişkilerin ne kadar karmaşık hale geldiğini gösteriyor.

ABD şimdi bu ticaret ağının tamamını baskı altına alabilecek bir ekonomik savaş seçeneğini masaya koyuyor.

Bessent'in açıkladığı "tarihin en ağır yaptırımları" paketinin ayrıntıları pazartesi günü açıklanacak. Washington'ın asıl sınavı ise yalnızca İran ekonomisini hedef almak değil, Tahran'la ticaret yapan ülkeleri de kendi yaptırım politikasına uymaya zorlamak olacak.