21 Ocak Tarihte Bugün Miladi takvime göre yılın 21. günü
Olaylar
- 1522 - Rodos'un Osmanlı Donanmasınca fethi.
- 1774 - Osmanlı padişahı III. Mustafa öldü. I. Abdülhamit tahta çıktı.
-
III. Mustafa
İslâm Halifesi
Emîrü'l-mü'minîn
İki Kutsal Caminin Hizmetkârı
Konstantin Kapıdağlı tarafından çizilmiş portresi.
26. Osmanlı Padişahı Hüküm süresi 30 Ekim 1757 - 21 Ocak 1774 (16 yıl, 2 ay ve 22 gün) Önce gelen III. Osman Sonra gelen I. Abdülhamid 105. İslâm Halifesi Hüküm süresi 30 Ekim 1757 - 21 Ocak 1774 Önce gelen III. Osman Sonra gelen I. Abdülhamid Doğum 28 Ocak 1717
Edirne Sarayı, Edirne, Osmanlı İmparatorluğu Ölüm 21 Ocak 1774 (56 yaşında)
Topkapı Sarayı, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu Defin Laleli Camii, Fatih, İstanbul Eş(ler)i- Mihrişah Sultan
- Aynülhayat Kadın
- Adilşah Kadın
- Diğerleri
- Şah Sultan
- III. Selim
- Beyhan Sultan
- Hatice Sultan
III. Ahmed
İmza
III. Mustafa (Osmanlı Türkçesi: مصطفى ثالث Mustafa-i Sālis), divan edebiyatındaki mahlasıyla Cihangir; (28 Ocak 1717 Edirne – 21 Ocak 1774 İstanbul), 26. Osmanlı padişahı ve 105. İslam halifesi.
Babası Sultan III. Ahmed, annesi Emine Mihrişah Kadın'dır. Babasının 1730'da padişahlıktan çekilmesinden sonra yirmi yedi yıl kafes hayatı yaşamıştır. Amcasının oğlu III. Osman'ın ölümü üzerine 1757'de tahta geçmiştir.
Emîrü'l-mü'minîn
İki Kutsal Caminin Hizmetkârı
Han
Fransız ressam Ferdinando Tonioli tarafından 1788 yılında çizilmiş portresi
27. Osmanlı Padişahı Hüküm süresi 21 Ocak 1774 - 7 Nisan 1789(15 yıl, 2 ay ve 17 gün) önceden gelen III. Mustafa Sonra gelen III. Selim 106. İslâm Halifesi Hüküm süresi 21 Ocak 1774 - 7 Nisan 1789 Önce gelen III. Mustafa Önce gelen Sonra gelen 106. İslâm Halifesi Sonra gelen III. Selim Doğum 20 Mart 1725
Topkapı Sarayı, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu Ölüm 7 Nisan 1789 (64 yaşında)
İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu Defin I. Abdülhamid Türbesi, Fatih, İstanbul Eş(ler)i
- Ayşe Kadın
- Ruhşah Hatice Kadın
- Ayşe Sineperver Sultan
- Nakşidil Sultan
- Diğerleri
- Esma Sultan
- IV. Mustafa
- II. Mahmud
- Hibetullah Sultan
Babası
III. Ahmed
Annesi
Rabia Şermi Kadınefendi
Dini
İslam
İmza
I. Abdülhamid (Osmanlı Türkçesi: عبد الحميد اول Abdü’l-Ḥamīd-i evvel) (20 Mart 1725 – 7 Nisan 1789), 27. Osmanlı padişahı ve 106. İslam halifesidir. III. Ahmet'in oğlu ve III. Mustafa'nın kardeşidir.
Sultan I. Abdülhamid, siyasi ve askerî ıslahatlara girişti. Yeniçeri Ocağı'na ve donanmaya yeni bir çehre kazandırmaya çalıştı. Yeniçerilerin sayımını yaptırdı ve gereksiz yere fazla para alanları tespit ettirdi. Bu faaliyetleri yürüten Sadrazam Halil Hamit Paşa, menfaati bozulanlar tarafından padişaha şikâyet edildi. Sultan Abdülhamid'i devirerek onun yerine Selim'i tahta çıkarmak istediği suçlamasıyla yaptığı tüm olumlu çalışmalara rağmen Halil Hamit Paşa, Sultan I. Abdülhamid'in emriyle idam edildi. 1782 İstanbul yangınında itfaiye çalışmalarına katılmasından dolayı halkın sevgi ve takdirini kazanmıştı.
I. Abdülhamid
Sultan I. Abdülhamid, bütün başarısızlıklara rağmen Osmanlı padişahları arasında iyi niyeti ve gayreti ile anıldı. Merhametli, nazik ve şefkatli kişiliğiyle takdir topladı. Padişah olduktan sonra 49 yıllık saray hayatının ardından İstanbul'da sık sık dolaşmış, değişik semtleri ziyaret etmiş, farklı kıyafetlerle tebdil çıkarmıştır.[5] Bunun yanında esnaf ve halkın derdini de dinlerdi.
Adaletli ve merhametli bir padişah olan I. Abdülhamid, Beylerbeyi'nde bir cami ve okul, Bahçekapı'da bir sebil, bir imaret, bir kütüphane ve bir türbe (Şimdi bunların yerinde Dördüncü Vakıf Han vardır.) Emirgan'da bir cami ile çeşme ve Medine'de yaptırdığı bir medrese ile mimari çalışmalarda da bulunmuştur. Kendinden sonra oğulları IV. Mustafa ve II. Mahmut da padişah olabilmiştir.
- 1774 - Pugaçov İsyanı: Kazak isyan önderi Pugaçev, idam edildi.
- 1793 - Vatana ihanetten suçlu bulunan Fransa kralı XVI. Louis, giyotinle idam edildi.
-
XVI. Louis
XVI. Louis'nin portresi 1779 Ressamː Antoine-François Callet
Fransa ve Navarra kralı
Hüküm süresi
10 Mayısıs 1774 – 4 Eylül 1791
Taç giymesi
11 Haziran 1775
Önce gelen
Louis XV, Fransa ve Navarra kralı
Sonra gelen
Makam Kaldırıldı
Fransızlar kralı
Hüküm süresi
10 Mayısıs 1774 – 4 Eylül 1791
Taç giymesi
30 Eylül 1791 Proklamasyon
Önce gelen
Kendisi, Fransa ve Navarra Kralı
Sonra gelen
Geçici Yürütme Konseyi
Millî Konvansiyon
Monarşinin ilga edilmesi Veliaht(lar) Bulunmuyor Doğum 23 Ağustos 1754
Versay Sarayı, Fransa Krallığı Ölüm 21 Ocak 1793 (38 yaşında)
Concorde Meydanı, Devrim Meydanı, Paris, Fransa Defin 21 Ocak 1815
Saint-Denis Bazilikası, Fransa Eş(ler)i Marie Antoinette Çocuk(lar)ı Marie Thérèse Charlotte
Louis-Joseph, Fransa Dofeni
XVII. Louis
Prenses Sophie Hélène Béatrice Tam adı Louis Auguste de France, Berry Dükü Hanedan Bourbon Hanedanı Babası Louis-Ferdinand, Fransa Dofeni (1729–1765) Annesi Saksonyalı Prenses Marie-Joseph (1731–1767) Dini Roma Katoliği İmza
XVI. Louis (d. 23 Ağustos 1754 – ö. 21 Ocak 1793), 1774-1792 yılları arasında hüküm sürmüş Son Fransa kralıdır ve kraliçe Marie Antoinette'nin kocasıdır. Louis Capet olarak da bilinir.
Fransa dofeni Louis'nin oğlu, Kral XV. Louis'nin oğlu ve vârisi ve Saksonyalı Maria Josepha'nın oğlu olan Louis, babası 1765'te öldüğünde yeni veliaht oldu. 10 Mayısıs 1774'te büyükbabasının ölümü üzerine, Fransa ve Navarre Kralı oldu, 4 Eylül 1791'de Fransa Kralı ünvanını aldı ve 21 Eylül 1792'de monarşinin kaldırılmasına kadar kral olarak hüküm sürdü.
Louis, saltanatının ilk bölümünde Aydınlanma idealleri doğrultusunda Fransa'da yaptığı reformlarla damga vurmuştur. Bunlar köleliği kaldırmak (devrim sonrası 4 Ağustos 1789) ve sınıf farkı olumsuzluklarını azaltmaya çalışmak ve katolik olmayanlara karşı toleransı artırmaya yönelik çalışmalardı. Yapmaya çalıştığı bu değişimler Fransa'da iktidardaki asiller tarafından engellenmiş ve sekteye uğratılmıştır.
Fransız Devrimi esnasında, 10 Ağustos 1792 Ayaklanmasıyla monarşi kaldırıldıktan sonra 21 Ocak 1793'te vatana ihanet suçundan giyotinle idam edilmiştir. İdamından önceki dört ay boyunca kendisine Yurttaş Louis Capet olarak hitap edildi. Eşi Marie Antoinette de Louis'den 9 ay sonra aynı yerde idam edilmiştir. Louis daha sonraki dönemi de kapsayacak şekilde, idam edilen ilk ve tek Fransa kralı olup, ölümüyle birlikte bin yıl boyunca süren Fransız monarşisi de son bulmuş oldu.
Fransız İhtilali'nin "günah keçisi" haline gelmiş ve "Eski Rejim" (Ancien Régime) döneminin bütün olumsuzlukları kişiliğine yüklenmiştir.
XVI. Louis
Bourbon Hanedanı
Doğumu: d. 23 Ağustos 1754 ö. 21 Ocak 1793 Resmî unvanlar Önce gelen
XV. Louis, Fransa ve Navarra Kralı
Fransa ve Navarra kralı
10 Mayısıs 1774 – 4 Eylül 1791 Sonra gelen
Unvan kaldırıldı. Önce gelen
Yeni unvan Fransızlar Kralı
4 Eylül 1791 – 10 Ağustos 1792 Sonra gelen
Krallığın ilga edilmesi
"Millî Konvensiyon"'un yürütme organı olması Önce gelen
XV. Louis Ortak Andorra Prensi
10 Mayısıs 1774 – 10 Ağustos 1792 Sonra gelen
Boş. Napolyon Bonapart İmparator oluncaya kadar Resmî unvanlar Önce gelen
Louis, Fransa Dofeni (1729–1765) Fransa Dofeni
20 Aralık 1765 - 10 Mayısıs 1774 Sonra gelen
Louis-Joseph de France Önce gelen
Charles de France (1686 - 1714) Berry Dükü
1754 - 1774 Sonra gelen
Krallık ilga edilmesi - 1899 - Opel ilk otomobilini üretti.
- 1920 - Şehit Mehmet Kamil, Fransız askerleri tarafından süngü ile öldürüldü.
- 1943 - Varlık Vergisi ödemesinin son günüydü. Vergisini ödemeyen mükelleflerin ev ve iş yerlerindeki malları haczedildi, daha sonra da icra yoluyla satış yöntemiyle vergileri tahsil edildi.
- 1946 - Türkiye İş Kurumu kuruldu.
- 1951 - Kore'den ilk hasta ve yaralı kafilesi, Ankara'ya geldi.
- 1952 - Ordu eski milletvekili ve mizah dergisi Akbaba'nın sahibi Yusuf Ziya Ortaç, Cumhuriyet Halk Partisi'nden istifa etti.
- 1958 - Lefkoşa'da taksim lehine gösteri yapan Kıbrıslı Türk gençlerine İngiliz askerleri müdahale etti; bir genç ağır yaralandı, altı kişi tutuklandı.
- 1959 - Ulus gazetesinin Yazı İşleri Müdürü Ülkü Arman ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu birer yıl hapse mahkûm oldu; gazete bir ay süreyle kapatıldı. Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun "Nalıncı Keseri" başlıklı yazısı dava konusu olmuştu.
- 1967 - Türkiye Millî Talebe Federasyonu'nun beş yöneticisi tutuklandı. Sencer Güneşsoy, Baykan Kalaba, Naci Özdemir, Hüsnü Temiz, Kâzım Musa bir gün önce polis tarafından mühürlenen federasyon binasına girmek istemişlerdi.
- 1972 - Cidde'ye yaptığı Hac seferinden dönen Marmara adlı THY uçağı, 5 kişilik mürettebatıyla düştü. Hostes Hülya Maviler yanarak öldü, diğerleri yaralı olarak kurtarıldı.
- 1981 - Ankara Cumhuriyet Savcı Yardımcısı Doğan Öz'ü öldürmekten sanık sağ eylemci İbrahim Çiftçi, Ankara Sıkıyönetim Mahkemesince üçüncü kez ölüm cezasına çarptırıldı.
- 1981 - Kenan Evren başkanlığındaki Millî Güvenlik Konseyi, öğretmenlere ayda 1000 lira eğitim ve öğretim tazminatı verilmesini sağladı.
- 1983 - İstanbul eski Belediye Başkanı Ahmet İsvan tahliye edildi. İsvan, Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) davasında yargılanmaktaydı.
- 1985 - 1983'ten beri süren Yazarlar Sendikası davasında sanıklar beraat etti.
- 1990 - Adnan Oktar ve müridi oldukları öne sürülen 66 erkek ve 68 kadın gözaltına alındı.
- 1992 - İstanbul'da evlerde doğal gaz kullanılmaya başladı.
- 1997 - Atatürkçü Düşünce Derneği, Başbakan Necmettin Erbakan hakkında konutta verdiği yemek daveti nedeniyle suç duyurusunda bulundu.
- 2005 - İzmit İşletmesinin kapatılmasını protesto için fabrikaya kapanan SEKA işçileri, Kurban Bayramı'nı fabrikada geçirdi.
- 2008 - Türkiye nüfusunun Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre, 2007 sonu itibarıyla 70 milyon 586 bin 256 kişi olarak açıklandı. Ülkede ikamet eden 98 bin 339 yabancı uyruklu sayısı düşüldüğünde, Türkiye'de yaşayan Türkiye vatandaşlarının sayısının 70 milyon 487 bin 917 kişi olduğu bildirildi.
- 2010 - Ümit Boyner, TÜSİAD'ın yeni Başkanı seçilerek, TÜSİAD'ın tarihindeki ikinci kadın Başkanı oldu.
- 2012 - Türkiye'de ilk yüz nakli gerçekleştirildi.
- 2025 - Bolu, Kartalkaya'da meydana gelen ve bir otelin restoranında başlamış olan yangında 78 kişi can verdi.
Doğumlar
- 63 - Claudia Augusta, Roma İmparatoru Nero'un İkinci karısı (ö. ?)
- 1338 - V. Charles, 1364'ten 1380'deki ölümüne kadar Fransa kralı (ö. 1380)
- 1743 - John Fitch, Amerikalı saat yapımcısı ve mucit (ö. 1798)
- 1829 - II. Oscar, İsveç ve Norveç kralı (ö. 1907)
- 1887 - Georges Vézina, Kanadalı profesyonel bir buz hokeyi kalecisi (ö. 1926)
- 1892 - Şerif Muhittin Targan, Türk besteci, ud ve çello virtüözü ve portre ressamı (ö. 1967)
- 1898 - Ahmed Şah Kaçar, İran Şahı (ö. 1930)
- 1933 - Ahmet Oktay, Türk şair, yazar ve gazeteci (ö. 2016)
- 1938 - Yıldırım Gürses, Türk besteci ve ses sanatçısı (ö. 2000)
- 1943 - Dinçer Çekmez, Türk aktör ve tiyatro oyuncusu (ö. 2013)
- 1942 - Tuncer Sevi, Türk tiyatro ve sinema oyuncusu (ö. 2012)
- 1949 - Ümit Aktan, Türk spor spikeri, gazeteci ve yazar (ö. 2025)
- 1958 - Enver Ercan, Türk şair (ö. 2018)
- 1962 - Aysun Kocatepe, Türk pop müzik sanatçısı
- 1963 - Mehmet Akarca, Türk hukukçu ve Yargıtay Başkanı
- 1966 - Tuna Orhan, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
- 1976 - Serdar Orçin, Türk sinema ve tiyatro oyuncusu
- 1984 - Can Arat, Türk futbolcu
- 1989 - Doğuş Balbay, Türk basketbolcu
Ölümler
- 420 - I. Yezdicerd, Sâsânî İmparatorluğu'nun 12. şâhıdır
Orta Farsça: 𐭩𐭦𐭣𐭪𐭥𐭲𐭩 İran ve İran olmayanların Krallarının Kralı
5. yüzyılda yapılmış, Yezdicerd'i geyik öldürürken gösteren bir tabak.
Sasani İmparatorluğu Şehinşahı Hüküm süresi 399–420 Önce gelen IV. Behrâm Sonra gelen IV. Şâpûr Ölüm 420Cürcan or Tus Çocuk(lar)ı
- IV. Şâpûr
- V. Behrâm
- Narseh
I. Yezdicerd, I. Yezdigird ya da I. Yezdicürd (Orta Farsça'da: 𐭩𐭦𐭣𐭪𐭥𐭲𐭩 Yazdekert, "Tañrı tarafından yaratılan", Modern Farsça'da: یزدگرد), Sâsânî İmparatorluğu'nun 12. şâhıdır. III. Şapûr'un (383-388) oğludur[1] ve kardeşi IV. Behrâm'ın suikastının ardından Sâsânî tahtına çıkmıştır. 399 - 420 yılları arasında, ülkeyi 21 sene idâre etmiştir.
Yezdicerd'in saltanatı genellikle olsaysız geçti. Şâhı, barışçıl yapısıyla ifâde ederler. Hem Batı, hem de Doğu Roma İmparatorluğu ile samîmî ilişkiler içerisindeydi.
Yezdicerd, hükümdarlığının ilk yıllarında Hristiyanlığı hoşgörüyle karşıladı fakat ilerleyen yıllarda karşı çıktı. Sâsânî kaynaklarında (ayrıca Sâsânî kaynaklarını ana kaynak kullanan İslâmi Fars kaynaklarında da) günahkâr anlamına gelen "bezehger" lâkabıyla tanınır. Ancak bu, Yezdicerd'in azınlık dinlere karşı hoşgörülü tutumu ve özellikle Hristiyanlara karşı takınmış olduğu yumuşak tavır yüzünden, Zerdüşt din adamlarının bir iftirasıdır. Yezdicerd ayrıca, Romalılarla olan barışı koruduğu ve ona tâbi' olanlara karşı hoşgörülü oluşundan dolayı "ramşahr" ("hakimiyetinde barışı koruyan") unvanını da kullanmıştır. "Ramşahr" unvanı, efsânevi Keyânî kralları tarafından da kullanılmıştır ve böylece "harrah" sloganı yerine "Kay" unvanını kullanmaya başlayarak Sâsânî'lerin Keyânî tarihine olan ilgisini başlatacaktır. Ancak, Hristiyanların Yezdicerd'in toleransından istifade ederek Zerdüştlere saldırması sebebiyle, hoşgörüsüz vezir Mihr Narseh'in atanması, Hristiyanlara karşı zulme neden oldu.
Sâsânîli büyük Şâh II. Şapûr'un ölümünden bu yana (309-379) aristokratlar ve rahipler, kendi etki ve yetkilerini artırmak amacıyla Sâsânî hükûmetine karşı, şâhları tahttan indirmeleri veya öldürmelerinden müteakiben, Yezdicerd 21 Ocak 420'de öldürüldü. Daha sonra aristokratlar ve rahipler, Yezdicerd'in oğullarının tahta çıkmasını engellemeye çalıştılar. Yezdicerd'in en büyük oğlu ve Ermenistan vâlîsi olan IV. Şapûr, hızla Sâsânî Devletinin başkenti olan Tizpon'a gitti ve tahta çıktı.
Lâkin, kısa bir süre sonra aristokratlar ve rahipler tarafından öldürüldü ve yerine, birlikte seçtikleri, IV. Behrâm'ın oğlu olan Gaspçı Hüsrev şâh olarak tahta çıktı. Yezdicerd'in bir başka oğlu olan V. Behrâm, Lahmî ordusuyla Tizpon'a gitti ve popüler bir efsaneye göre, iki arslanla dövüşmesine rağmen kazanarak, aristokratların ve rahiplerin beğenisini ve desteğini kazandı.
Etimoloji
Yezdicerd isminin Eski İran yazata- "ilâhi varlık" ve -karta "yapılmış/yaratılmış" sözcüklerinin birleşimidir ve bu nedenle İranlı Bagkart ve Yunan Theokistos tarafından "Tañrı tarafından yaratılan" anlamına geldiği düşünülmüştür. Yezdicerd ismi, Orta Farsçada Yazdekert; Süryanice'de Yazdegerd, Izdegerd ve Yazdeger; Talmudca Izdeger ve Azger; Arapçada Yazdeijerd; Yunancada Isdigerdes olarak geçer.
Saltanatı
Yezdicerd, III. Şapûr'un (383-388) oğludur ve üç oğlu vardır: IV. Şapûr, Narseh ve V. Behrâm. Kardeşi IV. Behrâm 399'da öldürüldüğünde, onun yerine geçti. IV. Behrâmı öldüren Sâsânî askerleri, onun mükemmel karakteri ve iyi yapısı nedeniyle kendisine zarar vermedi. Yönetiminin genel akışı oldukça barışçıl geçti.
Roma ile ilişkileri
386'da Ostrogot istilâsı, 387'de Maximus'un isyânı, 387'de Antakya isyânı, 388'de Gaul'un istilâsı, Selanik'teki katliam ve 393'teki Arbagostes ve Eugenius'un isyanı Roma İmparatorluğunu ciddi bir şekilde zayıflattı. 386 ve 398 yılları arasında Afrika'da bağımsız bir krallık yöneten Faslı Gildo ve 395 yılında Got'lar liderleri Alarik altında silahlanmaya başladı. Ancak bütün bunlara rağmen saltanatı boyunca Yezdicerd, ne Doğu Roma İmparatoru Arcadius'a ne de Batı Roma İmparatoru Honorius'a saldırgan bir tavır üstlenmedi. Yezdicerd'in bu aşırı sükûneti ve Roma İmparatorluğu'nu istilâ etmekteki isteksizliği ona "Ramaştras", "en sessiz" veya "en sabit/kararlı" sıfatını kazandırdı.
Theodosius'u Evlâtlık Edinişi
Arcadius'un solid'i.
Yezdicerd'in saltanatının 9. yılında, Doğu Roma İmparatoru Arcadius'un vefatından sonra, Bizans Prensi Theodosius'un bakımını üstlendiği düşünülmektedir. Arcadius'un, ne Theodosius'un bakımı için küçük kardeşi Honorius'u ya da seçkin tebealarını seçmemesi ve onun yerine oğlunu Sâsânî hükümdarına emanet etmesi gariptir. Theodosius'un tahta çıkışına kadar, genç prensin malını, gücünü ve yaşamını korumuştur. Hatta bir yazar, Yezdicerd'in bu iyiliğine karşılık Arcadius'un ona bin kilo saf altın hediye ettiğini iddia eder.
Antiochus isimli bir hâremağası, genç imparatorun Konstantinopolis'e olan yolculuğunda ona eşlik etmesi için seçildi.Bu hâremağası, uzun yıllar boyunca prensin samimi arkadaşıydı. Theodosius'un ablası Pulcheria tarafından öldürülmüş ya da krallıktan sürgün edilmesi gerekiyordu. Antiochus'un ölümünden sonra bile Yezdicerd genç hükümdara yardım etmeye devam etti.
Procopius, Yezdicerd tarafından Theodosius'a karşı olan davranışlarına karşılık "erdem gösteren" olarak övülmüştür.
Ancak, bu anlatılar Arcadius'un ölümünden bir buçuk yüzyıl sonra yazılmıştır ve modern yazarlar tarafından tarafından reddedilmiştir[kaynak belirtilmeli]
Dinî Politikası
Wein'e göre, Yezdicerd bilge, yardımsever ve zeki bir liderdi. Hem Hristiyanlara, hem de Yahudilere olan hoşgörüsüyle tanınırdı. Hatta, Nasturi Hristiyanlarına olan bu hoşgörülü tutumu yüzünden, Zerdüşt din adamları tarafından kafir lakabı takılmıştı. Ancak, Tizpon'un Hristiyan piskoposu Abdaas'ın haddinden fazla tutumlarıyla, Tizpon'daki Ateşgede Tapınağı'nı yakmaya çalışması, Yezdicerd'i Hristiyanlara karşı tutum takınmasına sebep olmuştur.
Hristiyanlığa Karşı İlgisi
Ana madde: Marutha
Saltanatının ilk yıllarında Yezdicerd Hristiyanlığa karşı ilgi besledi. George Rawlinson, Yezdicerd'in, Hristiyanlığı kabul etmeyi bile düşündüğünü düşünüyor. Antiochus, açıkça Hristiyanların aleyhine yazılar yazmış ve bu da Hristiyanlığı kabulü hızlandırmıştır. Yezdicerd ayrıca, kendi fikirlerine karşı olan bir Zerdüşt yüksek rahibine işkence ettirdiği biliniyor.
Yezdicerd'in ayrıca, en az iki Hristiyan piskoposun müridi olduğu inanılıyor: Mezopotamya Piskoposu Marutha ve Tizpon Piskoposu Abdaas. Özellikle Marutha, şâh üzerinde büyük bir etkiye sahipti ve Marutha'nın ısrarları üzerine Yezdicerd, 410 tarihinde Hristiyanlara ibadet özgürlüğü veren bir bildiri yayınladı. Bu bildiri zaman zaman "Asur Kilisesi için Milan Fermânı" olarak da anılır. Üstelik, Roma Kilisesi ile Pers Kilisesi arasında dini tampon oluşturmak için, Yezdicerd Hristiyanlığı aktif olarak destekledi.
Bizanslı tarihçi Procopius'a göre, "Yezdicerd'e, karakterinin asaleti ona en büyük şöhreti kazandırmıştı. Hristiyan tebaelerine özgürlük verdi, hatta "şâhın muzâfferiyatı ve güvenliği için" her gün dua etmelerine izin bile verdi.". Bir Hristiyan anlatımı, "İyi ve cömert Şâh Yezdicerd'in fakirlere ve sefillere yardımda bulundu." diye anlatır.
Yezdicerd, kendisi ile Pars'ı yöneten kardeşiyle arasını bulması için Selefkiye - Tizpon bölgesi Katolikos'unu (Ermeni ve Nasturi Kilisesi patriği) gönderdi. Bir başka Katolikos da, Yezdicerd'in Theodosius'da elçisiydi.
Abdas ile Anlaşmazlığı
Ana madde: Susalı Abda
420 tarihinde, Abdas Ahura Mazda'nın piramidi olan bir tapınağı yakmakla suçlandı. Yezdicerd, Piskopos Abdas'ın tapınağı restore ve tamir masraflarını kendisinin ödemesini emretti, lâkin Abdas'ın reddetmesi üzerine şâh, tüm kiliselerin yıkılması emrini verdi ve bu yıkım bu emre kadar devlette hoşgörüye ve imtiyaza sahip olan Hristiyanlara imrenen Zerdüştler tarafından gerçekleştirildi. Sadece Abdas değil, kardeşi, abisi, Rahip İshak ve Efram, öğrencileri Daduk ve Durtan da idam edilmiştir. Kiliselerin yıkılmasına müteakiben, Abdas'ın ilk şehitlerinden biri olduğu zulmün başlangıcı oldu.
Aynı dönemde, Mihr Narseh Yezdicerd'in wuzurg framadār'ı (veziri veya başbakanı) olarak atandı ve şâhın barışçıl politikasını değiştirmeyi başarıp Hristiyanlara zulm etmeye başladı.
Ermenistan ile İlişkileri
Sâsânî Ermenistanı'nın haritası.
Sâsânî topraklarındaki Hristiyanlara olan zulüm devam ederken, Mihr Narseh Zerdüştlüğü Ermenistan'da da yaymaya çalıştı. Bu şartlar altında, Ermenistan Metropoliti İshak, Tizpon'daki saraya gitti ve IV. Artaxias yerine 21 yıl önce Oblivion Kalesine hapsedilmiş olan IV. Hüsrev'in getirilmesini Yezdicerd'den rica etti. Yezdicerd IV. Hüsrev'i serbest bıraktı ve bu durumu istikrara kavuşturması için onu Ermenistan tahtına geri tayin etti. Ancak, IV. Hüsrev ancak bir yıl hayatta kalabildi ve öldüğünde, taht bir kez daha boş kaldı ve bu durum Ermenistan'ı kaosa sürükledi. Müeakiben Yezdicerd, Ermenistan'daki soyluların isyanına, tahta kendi oğlu IV. Şapûr'u yerleştirerek cevap verdi. IV. Şapûr, soylularla uzlaşma ve dostane ilişkiler kurmak üzerine yoğunlaştı. 4 yıl boyunca Ermenistan'ı yönetti ve 419'da ölüm yatağında olan Yezdicerd'in yanına döndü.
Ölümü
I. Yezdicerd 420 yılında öldü. Ancak, şâhın ölümünün etrafını saran şartlar net değildir. Uzun zamandır mevcut olan popüler bir efsâneye göre, Cürcan'da kaldığı sürede büyülü bir dereden çıkan inanılmaz bir at tarafından öldürülmüştür. Ferdowski'ye göre, bu hadise Tus yakınlarında cereyan etmiştir. Bu efsâne, soyluların cinayetlerini ört pas etmek için kullanmış oldukları uydurulmuş bir hikâye olabilir.
Notlar
- ^ Ayrıca "İranlı ve İranlı olmayanların Krallarının Kralı" olarak da kullanılır.
- 1118 - II. Paschalis, 13 Ağustos 1099 - 21 Ocak 1118 arasında papadır (d. 1050)
- 1578 - Piyale Paşa, Osmanlı devlet adamı ve Kaptan-ı derya (d. 1515)
- 1774 - III. Mustafa, Osmanlı'nın 26. padişahı (d. 1717)
- 1775 - Yemelyan Pugaçov, Kazak lider (d. 1740 - 42)
- 1793 - XVI. Louis, Fransa kralı (giyotinle idam) (d. 1754)
- 1909 - Mezîde Kadınefendi, II. Abdülhamid'in eşi (d. 1869)
- 1919 - Gazi Ahmet Muhtar Paşa, Osmanlı devlet adamı, sadrazam ve asker (d. 1839)
- 1924 - Vladimir İlyiç Lenin, Sovyetler Birliği'nin kurucusu (d. 1870)
- 1960 - Emin Sazak, Türk siyasetçi ve Eskişehir eski milletvekili (d. 1882)
- 1983 - Kemal Bilbaşar, Türk yazar (d. 1910)
- 1985 - Oktay Arayıcı, Türk oyun yazarı (d. 1936)
- 1988 - Cemal Reşit Eyüboğlu, Türk siyasetçi ve Kurucu Meclis üyesi (d. 1906)
- 1996 - Emin Bilgiç, Türk akademisyen ve sümerolog (d. 1916)
- 2002 - Ege Ernart, Türk şair, tiyatro ve sinema oyuncusu ve reklamcı (d. 1937)
- 2010 - Orhan Alp, Türk makine mühendisi ve siyasetçi (d. 1919)
- 2013 - Ahmet Mete Işıkara, Türk bilim insanı, jeofizik mühendisi ve eğitimci (Türkiye'de "Deprem Dede" olarak bilinen) (d. 1941)
Ahmet Mete Işıkara
- 2013 - İsmet Kür, Türk edebiyat öğretmeni ve yazar (d. 1916)
- 2016 - Mustafa Koç, Türk iş insanı (d. 1960)
- 2017 - Ayberk Atilla, Türk tiyatro, dizi ve sinema oyuncusu (d. 1946)
- 2017 - Vahit Melih Halefoğlu, Türk diplomat ve dışişleri bakanı (d. 1919)
- 2019 - Yıldırım Uran, Türk teknik direktördür (d. 1955)
- 2021 - Yavuz Bahadıroğlu, İslamcı yazar ve komplo teorisyeni (d. 1945)
- 2021 - Oktay Yavuz, Türk oyuncu (d. 1943)
- 2022 - Selahattin Beyazıt, Türk iş insanı, sanayici ve eski Galatasaray başkanı (d. 1931)
- 2025 - Nedim Türkmen, Türk iş adamı (d. 1966)
Yorumlar
Yorum Yap