16 Ocak Tarihte Bugün  Miladi takvime göre yılın 16. günü

 

Olaylar

 

Légion d'honneur nişanı

• 1547 - Rus Çarı Korkunç İvan taç giydi.
• 1556 - II. Felipe, İspanya Kralı oldu.
• 1595 - Padişah III. Murat, 48 yaşında öldü. III. Mehmet tahta çıktı.
• III. Murad İslâm Halifesi
  Emîrü'l-mü'minîn
  İki Kutsal Caminin Hizmetkârı
  Han

  Paolo Veronese tarafından 16. yüzyılda yapılmış portresi

  12. Osmanlı Padişahı Hüküm süresi 27 Aralık 1574 - 16 Ocak 1595 (20 yıl ve 20 gün) Önce gelen II. Selim Sonra gelen III. Mehmed 91. İslâm Halifesi Hüküm süresi 27 Aralık 1574 - 16 Ocak 1595 Önce gelen II. Selim Sonra gelen III. Mehmed   Doğum 4 Temmuz 1546
  Manisa, Osmanlı İmparatorluğu Ölüm 16 Ocak 1595 (48 yaşında)
  Topkapı Sarayı, Kostantiniyye, Osmanlı İmparatorluğu Defin Ayasofya, İstanbul Eş(ler)i
  • Safiye Sultan
  • Şemsiruhsar Hatun
  • Mihriban Hatun
  • Şahihuban Hatun
  • Nazperver Hatun
  • Fahriye Hatun
  Çocuk(lar)ı III. Mehmed
  Diğer Tam adı Murad bin Selim Hanedan Osmanlı Hanedanı  Babası II. Selim Annesi Nurbanu Sultan Dini Sünni İslam İmza

  III. Murad (Osmanlıca: مراد ثالث, romanize: Murād-i sālis; 4 Temmuz 1546, Manisa – 6 Ocak 1595, Konstantiniyye), divan edebiyatındaki mahlasıyla Muradi, Osmanlı İmparatorluğu'nun 12. padişahı ve 91. İslam halifesidir. 27 Aralık 1574'ten 16 Ocak 1595'e kadar Osmanlı İmparatorluğu'nu yönetti. Saltanatı boyunca sefere gitmemesine rağmen, en geniş sınırlara onun saltanatında ulaşıldı.

  Şehzade Selim ve Nurbanu Sultan'ın oğlu olarak Manisa'da doğdu. 1558'de dedesi Kanuni Sultan Süleyman tarafından Alaşehir Sancakbeyi olarak atandı. Babası II. Selim tahta çıktıktan sonra ise Saruhan Sancakbeyi oldu. Babası II. Selim'in ölümünden sonra, 27 Aralık 1574'te tahta çıktı. İktidarının ilk yıllarında Vadisseyl Muharebesi ile Fas Seferi'nde kesin zaferler kazandı ve Fas'ı topraklarına kattı. Safevî hükümdarı Şah Tahmasb'ın ölmesinin ardından, iki devlet arasındaki ilişkiler gerildi. 1578'de başlayan Osmanlı-Safevî Savaşı, 12 yıl sonunda Osmanlı zaferiyle sonuçlandı ve Ferhat Paşa Antlaşması ile Osmanlı İmparatorluğu, doğudaki en geniş sınırlarına ulaştı. 1579'da Sadrazam Sokollu Mehmed Paşa, bir suikast sonucu öldürüldü. 1593'te Kutsal Roma İmparatorluğu ile sınır çatışmalarının artması üzerine Uzun Türk Savaşı olarak da bilinen Osmanlı-Avusturya Savaşı başladı. Savaş devam ederken, 16 Ocak 1595'te felç geçirerek hayatını kaybetti.

  Hükümdarlığı süresince Sokollu Mehmed Paşa'nın etkisi altında kaldı. Sokollu'nun ölümünden sonra eşi Safiye Sultan, devlet yönetiminde etkili olarak kadınlar saltanatını devam ettirdi. III. Murad döneminde devletin toprakları yaklaşık 5,2 milyon km²'ye yükseldi ve en geniş sınırlara ulaşıldı.[1][2] Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk rasathanesi olan Takiyüddin'in Rasathanesi, onun döneminde kuruldu. Murad, şiir ve hat sanatıyla ilgiliydi; İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi ve Türk Vakıf Hat Sanatları Müzesi'nde eserleri yer almaktadır.

  Şehzadeliği

  

  Konstantin Kapıdağlı tarafından çizilmiş portresi

  II. Selim'in Nurbanu Sultan'dan olan en büyük oğlu ve vârisidir. Nurbanu'nun anne ve babasının kimler olduğu ise kesin olarak bilinememektedir.[3] İyi bir eğitim alan şehzade Arapça ve Farsça öğrendi. 1558 yılında babası II. Selim'in Manisa Sancakbeyliğinden Karaman Valiliğine atanması sonucu dedesi Kanuni Sultan Süleyman tarafından Alaşehir Sancakbeyliğine gönderildi. Babası II. Selim padişah olduktan sonra ise Manisa Sancakbeyliğine gönderildi. Babası II. Selim'in vefatından sonra 22 Aralık 1574'te İstanbul'a gelerek Osmanlı tahtına oturdu.

  Padişahlığı

   

  

  Osman Paşa ve Cafer Paşa Kazaklara karşı(1592)

  Tahta çıkışı (1574)

  22 Aralık 1574 (Ramazan ayı) Çarşamba sabahı, Osmanlı mülkünü devralır almaz fetva ile ilk iş olarak 5 kardeşini boğdurmuştur.[4][5]

  

  III. Murat döneminde basılan Osmanlı sikkesi, Amasya Müzesi

  Lehistan'da veraset sorunu (1575)

  Osmanlı Devleti, Lehistan yönetimine hakim olmakla Avusturya'ya komşu olan iki müttefik elde etmiş olacaktı. Fransızlar'la Kanuni döneminde iyi ilişkiler kurulmuştu. Fakat Fransız tahtının boşalması ile Lehistan'da iktidar boşluğu oluştu. III. Murad'ın isteği ile Erdel Beyi Bathary, Lehistan kralı oldu. Lehistan ile yapılan anlaşmalar sonucu kuzey sınırı güvenli hale getirildi.

 

III. Mehmed
محمد ثالث İslâm Halifesi
Emîrü'l-mü'minîn
İki Kutsal Caminin Hizmetkârı
Han

İtalyan ressam Cristofano dell'Altissimo tarafından 16. yüzyılda yapılmış portresi.

13. Osmanlı Padişahı Hüküm süresi 27 Ocak 1595 - 22 Aralık 1603 (8 yıl, 10 ay ve 25 gün) Önce gelen III. Murad Sonra gelen I. Ahmed 92. İslâm Halifesi Hüküm süresi 27 Ocak 1595 - 22 Aralık 1603 Önce gelen III. Murad Sonra gelen I. Ahmed   Doğum 26 Mayısıs 1566
Manisa Sarayı, Manisa, Osmanlı İmparatorluğu Ölüm 22 Aralık 1603 (37 yaşında)
Topkapı Sarayı, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu Defin Ayasofya, İstanbul Eş(ler)i Handan Sultan
Halime Sultan Çocuk(lar)ı Şehzade Mahmud
I. Ahmed
I. Mustafa Tam adı Mehmed bin Murad Hanedan Osmanlı Hanedanı  Babası III. Murad Annesi Safiye Sultan Dini Sünni İslam İmza

III. Mehmed (Osmanlıca: محمد ثالث, romanize: Mehmed-i Sâlis; 26 Mayısıs 1566, Manisa – 21 Aralık 1603, Konstantiniyye), divan edebiyatındaki mahlasıyla Adlî, 13. Osmanlı padişahı ve 92. İslam halifesidir. 27 Ocak 1595'ten 22 Aralık 1603'e kadar Osmanlı İmparatorluğu'nu yönetti.

26 Mayısıs 1566'da III. Murad ve Safiye Sultan'ın oğlu olarak Manisa Sarayı'nda doğdu. Bu sırada Osmanlı tahtında Kanûnî Sultan Süleyman bulunuyordu; dedesi II. Selim aynı yılın sonbaharında tahta çıktı. Şehzadelik eğitimini Topkapı Sarayı'nda aldı. Babası III. Murad, 1574'te II. Selim'in ölümünün ardından tahta çıktı. 1583'te Saruhan Sancakbeyi olarak atandı. Babasının ölümünden sonra, 27 Ocak 1595'te tahta çıktı ve 19 kardeşini boğdurttu. Bu olay, halk arasında tepkiye yol açtı. Daha sonra III. Mehmed, taht kavgalarını önlemek ve merkezi otoriteyi güçlendirmek amacıyla sancak sistemini kaldırdı.

Tahta çıktığında Osmanlı-Avusturya Savaşı devam ediyordu; Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu, Estergon Kalesi'ni kuşattı ve Vişegrad'ı ele geçirdi. Bunun üzerine III. Mehmed, Eğri Kuşatması'nda ordunun başında yer aldı ve Kanûnî Sultan Süleyman'dan 30 yıl sonra sefere çıkan ilk padişah oldu. 12 Ekim 1596'da Eğri Kalesi'ni fethetti ve bu yüzden kendisine "Eğri Fatihi" unvanı verildi. Daha sonra ordusuyla birlikte ilerleyerek Haçova Muharebesi'nde Haçlı Ordusu ile karşılaştı ve Osmanlı İmparatorluğu'nun kazandığı son büyük meydan savaşı gerçekleşti. 1601'de Sadrazam Damat İbrahim Paşa komutasındaki Osmanlı Ordusu, Kanije Kalesi'ni fethetti ve daha sonra kaleyi Haçlı Ordusu'na karşı başarıyla savundu. 1603'te ise Estergon Kalesi geri alındı.

Avusturya cephesinde uzun süren muharebeler, devletin askerî ve malî yapısını zorladı; bu dönemde iç sorunlar arttı ve Celâlî isyanları'nın Anadolu'daki etkisi genişledi. III. Mehmed'in hükümdarlığı sırasında Celali İsyanları kanlı bir şekilde bastırıldı, ancak daha sonraki dönemlerde yeniden etkisini gösterdi. Ayrıca Annesi Safiye Sultan, devlet işlerinde etkili oldu. Bu karışıklıklardan faydalanan Safevîler, 13 yıllık Ferhat Paşa Antlaşması'nı bozarak Tebriz ve Revan'a saldırdı ve ele geçirdi. Savaş devam ederken III. Mehmed, 22 Aralık 1603'te hayatını kaybetti.

Padişahlık öncesi

III. Mehmed'i tasvir eden bir gravür

III. Murad ile Osmanlı denizcileri tarafından kaçırılıp köle edilmeden önceki adıyla Sofia Baffo olan aslen Venedikli Safiye Sultan'ın oğludur. İsmi, II. Mehmed'e benzemesi için, büyük dedesi I. Süleyman tarafından konmuştur. Şehzadeliğinde İbrahim Cafer Efendi ve Pir Mehmed Azmi Efendi gibi devrin tanınmış alimlerinden tahsil ve terbiye görmüştür. 1583'te Manisa sancağı valiliğine tayin edilmiş, 1595'te babası III. Murad'ın vefatı üzerine Osmanlı tahtına çıkmıştır.

• 1804 - Fransız fizikçi Joseph Louis Gay-Lussac, bir hidrojen balonu içinde 7.016 m'ye yükselerek, sonraki 50 yıl içinde kırılamayacak olan bir rekora imza attı.
• 1914 - Altay SK kuruldu.
• 1920 - Milletler Cemiyeti, ilk toplantısını Paris'te yaptı.
• 1928 - Cemal Reşit Rey'in, "12 Anadolu Türküsü" adlı ses ve piyano için yapıtı ilk kez seslendirildi.
• 1928 - Doktor Şefik Hüsnü Deymer ve arkadaşlarının Türkiye Komünist Partisi davası başladı.
• 1952 - Gazeteci ve yazar Ercüment Ekrem Talu'ya, Fransız "Légion d'honneur" nişanı verildi. Yazar, bu ödüle Türk-Fransız kültür ilişkilerine katkılarından dolayı layık görüldü.
• 1956 - Uluslararası Basın Enstitüsü, Türkiye'de basına baskı yapıldığını açıkladı.
• 1960 - İşçi Sigortalıları Kurumu İstanbul Hastanesi, Cumhurbaşkanı Celal Bayar tarafından hizmete açıldı.
• 1961 - Amerika Birleşik Devletleri, Türkiye'ye 43 milyon dolar yardımda bulundu.
• 1969 - Metroliner treni hizmete girdi.
• 1970 - Muammer Kaddafi, Libya Başbakanı oldu.
• 1979 - Şah Muhammed Rıza Pehlevi, ailesi ile birlikte İran'ı terk ederek Mısır'a yerleşti.
• 1979 - Türkiye'de 12 Eylül 1980 Darbesi'ne Giden Süreç (1979- 12 Eylül 1980): Devrimci Demokratik Kültür Derneklerinin, "Doğu'da Kürt halkından olmayan kamu görevlilerinin bölgeden uzaklaştırılması" kararı devlet tarafından yerine getirilmediği için Mardin Kızıltepe'de bir ilkokul öğretmeni bir grup militan tarafından dövüldü ve kendisine şehri terk etmesi için ihtarda bulunuldu.
• 1980 - Bilim insanları, interferon üretmeyi başardı.
• 1985 - Halkçı Parti (HP) milletvekili Bahriye Üçok, zina yapan erkeklerin de cezalandırılmasını öngören yasa önerisi vermişti. TBMM yasa önerisini reddetti.
• 1986 - New York'ta toplanan Uluslararası PEN Kongresi, Türk Hükûmetini yazarlarla ilgili tutumunu gözden geçirmeye çağırdı.
•  

Tiananmen Meydanı (Pekin)

• 1991 - ABD Irak'a hava akınları ve füze saldırısı başlattı. Çöl Fırtınası Harekatı, Irak'ın sanayi ve savaş potansiyeli tamamen imha edip, 2003 yılında ülkenin işgaline zemin hazırladı.
• 1992 - Halkın Emek Partisi kökenli Hatip Dicle ve Leyla Zana, Sosyaldemokrat Halkçı Parti'den istifa etti.
• 1998 - Refah Partisi'nin Anayasa Mahkemesi'nce kapatılmasıyla, Necmettin Erbakan siyasi yasaklı duruma düştü.
• 2002 - BM Güvenlik Konseyi, Usame bin Ladin'in ve Taliban üyelerinin tüm varlıklarını dondurma kararı aldı.
• 2003 - Columbia uzay mekiği, Cape Canaveral (Amerika Birleşik Devletleri) üssünden ayrıldı. (Mekik, 1 Şubat'ta dünyaya dönüşü sırasında parçalandı ve 7 kişilik uçuş ekibi öldü).
• 2005 - Adriana Iliescu, 66 yaşında doğum yaparak dünyanın en yaşlı annesi unvanını aldı.
• 2006 - Mehmet Ali Ağca, askerlik işlemlerini yaptırmak üzere avukatı Mustafa Demirbağ ile GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesine gitti. Demirbağ, muayene sonucu Ağca'ya askerliğe elverişsiz raporu verildiğini bildirdi.
• 2010 - "2010 Avrupa Kültür Başkenti" olan İstanbul'da etkinlikler, şehrin yedi ayrı noktasındaki kutlamalarla başladı.

Doğumlar

• 1093 - İsaakios Komnenos, Bizans İmparatoru I. Aleksios (1081-1118 arası hükümdar) ile İrini Dukena'nin üçüncü oğlu (ö. 1152)
• 1409 - I. René, Napoli ve Kudüs kralı (ö. 1480)
• 1536 - Yi I, Koreli Neo-Konfüçyüsçü filozof ve yazar (ö. 1584)
• 1836 - II. Francis, İki Sicilya'nın son kralı (ö. 1894)
• 1861 - Dilpesend Kadınefendi, II. Abdülhamid beşinci eşi (ö. 1901)
• 1878 - Mehmed Abdülkadir Efendi, II. Abdülhamid'in ve Bidâr Kadınefendi'nin oğlu (ö. 1944)
• 1897 - Bedia Muvahhit, Türk tiyatro ve sinema sanatçısı (sahneye çıkan ilk Türk kadını) (ö. 1994)
• 1906 - Abdullah Ziya Kozanoğlu, Türk mimar, müteahhit, romancı, çizgi-roman yazarı, spor yöneticisi ve Beşiktaş Jimnastik Kulübü'nün 11. Başkanı (ö. 1966)
• 1908 - Andrew Hughes, Osmanlı İmparatorluğu doğumlu aktör ve şirket yöneticisi (ö. 1996)
• 1936 - Halit Çapın, Türk gazeteci ve yazar (ö. 2006)
• 1958 - Ayşenur İslam, Türk siyasetçi
• 1971 - Vuslat Doğan Sabancı, Türk gazeteci ve iş insanı
• 1975 - Ayça Bingöl, Türk oyuncu ve seslendirme sanatçısıdır.
• 1982 - Tuncay Şanlı, Türk futbolcu
• 1983 - Erkan Kolçak Köstendil, Türk oyuncu ve şarkıcı
• 1985 - Şahika Ercümen, Türk serbest dalışçı ve sualtı hokeyi oyuncusu
• 2003 - Ahmetcan Kaplan, Türk futbolcu

Ölümler

• 1263 - Shinran, Japon Budist keşiş (d. 1173)
• 1299 - Hüsâmeddin Lâçin, Memluk sultanı (d. ?)
• 1391 - V. Muhammed, Gırnata emiri (d. 1338)
• 1595 - III. Murad, Osmanlı'nın 12. padişahı (d. 1546)
• 1598 - I. Fyodor, Rus çarı (d. 1557)
• 1710 - Higashiyama, Japonya'nın 113. imparatoru (d. 1675)
• 1864 - Cheoljong, Joseon Krallığı'nın 25. kralı (d. 1831)
• 1896 - Ali Şefkati, Osmanlı gazeteci (d. 1848)
• 1933 - Bekir Sami Kunduh, Türk siyasetçi ve diplomat (Türkiye'nin ilk Dışişleri Bakanı) (d. 1867)
• 1966 - Ahmet Fetgeri Aşeni, Türk jimnastikçi, Beşiktaş Jimnastik Kulübü'nün kurucularından ve 6. Başkanı (d. 1886)
• 2005 - Recep Birgit, Türk sanat müziği sanatçısı (d. 1920)
• 2013 - Burhan Doğançay, Türk ressam ve fotoğrafçı (d. 1929)
• 2015 - Afet Ilgaz, Türk yazar (d. 1937)
• 2021 - Muammer Sun, Türk besteci (d. 1932)
• 2022 - Bozkurt Kuruç, Türk tiyatro oyuncusu, yönetmen ve öğretim üyesi (d. 1935)
• 2023 - Hasan Kundakçı, Türk asker ve Eski Özel Harp Dairesi Başkanı (d. 1937)
• 2025 - Yusuf Kırkpınar, Türk gazeteci, iş insanı ve siyasetçi (d. 1949)

 

Wikipedia.org